📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "अचल" के ७ परिणाम
अमरकोश १.१.४१ — स्वर्गवर्गः
व्योमकेशो भवो भीमः स्थाणू रुद्र उमापतिः ।अहिर्बुध्न्योऽष्टमूर्तिश्च गजारिश्च महानटः ॥
शिव के और नाम — व्योमकेश, भव, भीम, स्थाणु, रुद्र, उमापति, अहिर्बुध्न्य, अष्टमूर्ति, गजारि, महानट।
अमरकोश २.१.२ — भूमिवर्गः
भूर्भूमिरचलानन्ता रसा विश्वम्भरा स्थिरा ।धरा धरित्री धरणिः क्षोणिर्ज्या काश्यपी क्षितिः ॥
पृथ्वी के नाम — भू, भूमि, अचला, अनन्ता, रसा, विश्वम्भरा, स्थिरा, धरा, धरित्री, धरणि, क्षोणि, ज्या, काश्यपी, क्षिति (सब स्त्रीलिङ्ग)।
अमरकोश २.३.१ — शैलवर्गः
महीध्रे शिखरिक्ष्माभृदहार्यधरपर्वताः ।अद्रिगोत्रगिरिग्रावाचलशैलशिलोच्चयाः ॥
पर्वत के नाम — महीध्र, शिखरी, क्ष्माभृत्, अहार्य, धर, पर्वत, अद्रि, गोत्र, गिरि, ग्रावन्, अचल, शैल, शिलोच्चय।
अमरकोश २.४.८ — वनौषधिवर्गः
फुल्लश्चैते विकसिते स्युरवन्ध्यादयस्त्रिषु ।स्थाणुर्वा ना ध्रुवः शङ्कुर्ह्रस्वशाखाशिफः क्षुपः ॥
फुल्ल — ये सब 'खिले हुए' के नाम हैं; 'अवन्ध्य' आदि शब्द तीनों लिङ्गों में होते हैं। ठूँठ (शाखा-पत्ते रहित पेड़) — स्थाणु (पुं॰ विकल्प से), ध्रुव, शंकु; छोटी शाखाओं और जड़ों वाला पौधा (झाड़ी) — क्षुप।
अमरकोश ३.१.७२ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
स्थास्नुः स्थिरतरः स्थेयानेकरूपतया तु यः ।कालव्यापी स कूटस्थः स्थावरो जङ्गमेतरः ॥
अत्यन्त स्थिर — स्थास्नु, स्थिरतर, स्थेयान्। जो सदा एकरूप रहकर काल में व्याप्त रहे — कूटस्थ। अचल (चलने वाले से भिन्न) — स्थावर।
अमरकोश ३.३.४३ — नानार्थवर्गः
मायानिश्चलयन्त्रेषु कैतवानृतराशिषु ।अयोघने शैलशृङ्गे सीराङ्गे कूटमस्त्रियाम् ॥
कूट (पुं॰/नपुं॰) — माया, अचल, यन्त्र (फन्दा), छल, झूठ, ढेर, लोहे का घन, पर्वत-शिखर, हल का फाल।
अमरकोश ३.३.५५ — नानार्थवर्गः
अरुणो भास्करेऽपि स्याद्वर्णभेदेऽपि च त्रिषु ।स्थाणुः शर्वेऽप्यथ द्रोणः काकेऽप्याजौ रवे रणः ॥
अरुण — सूर्य भी (सूर्य का सारथि भी); लाल रंग (तीनों लिङ्ग)। स्थाणु — शिव भी (ठूँठ भी)। द्रोण — कौआ भी (एक माप और द्रोणाचार्य भी)। रण — युद्ध, शब्द।