📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "अपत" के ४ परिणाम
अमरकोश १.७.२५ — नाट्यवर्गः
मन्दाक्षं ह्रीस्त्रपा व्रीडा लज्जा सापत्रपान्यतः ।क्षान्तिस्तितिक्षाभिध्या तु परस्य विषये स्पृहा ॥
लज्जा के नाम — मन्दाक्ष, ह्री, त्रपा, व्रीडा, लज्जा; दूसरों (बड़ों) के कारण आई लज्जा 'अपत्रपा'। क्षमा — क्षान्ति, तितिक्षा। दूसरे के धन की इच्छा 'अभिध्या' कहलाती है।
अमरकोश २.६.२८ — मनुष्यवर्गः
आहुर्दुहितरं सर्वेऽपत्यं तोकं तयोः समे ।स्वजाते त्वौरसोरस्यौ तातस्तु जनकः पिता ॥
(आत्मजा, तनया आदि) सब पुत्री के नाम कहे जाते हैं। पुत्र-पुत्री दोनों के लिये — अपत्य, तोक। अपनी पत्नी से उत्पन्न — औरस, उरस्य। पिता — तात, जनक, पिता।
अमरकोश ३.१.२८ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
लज्जाशीलेऽपत्रपिष्णुर्वन्दारुरभिवादके ।शरारुर्घातुको हिंस्रः स्याद्वर्धिष्णुस्तु वर्द्धनः ॥
लज्जाशील — अपत्रपिष्णु। प्रणाम करने वाला — वन्दारु, अभिवादक। हिंसक — शरारु, घातुक, हिंस्र। बढ़ने वाला — वर्धिष्णु, वर्धन।
अमरकोश ३.५.३७ — लिङ्गादिसङ्ग्रहवर्गः
स्त्रीपुंसयोरपत्यान्ता द्विचतुष्षट्पदोरगाः ।जातिभेदाः पुमाख्याश्च स्त्रीयोगैः सह मल्लकः ॥
स्त्रीलिङ्ग और पुल्लिंग दोनों में — अपत्य (सन्तान) अर्थ वाले (औपगवः/औपगवी), दो पैर (मनुष्य/पक्षी), चार पैर (पशु), छह पैर (भ्रमर) वाले और साँप, जाति-भेद, और पुरुष-नाम स्त्री-प्रत्यय के साथ (ब्राह्मणः/ब्राह्मणी); मल्लक —