📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "अरण" के ८ परिणाम
अमरकोश २.४.१ — वनौषधिवर्गः
अटव्यरण्यं विपिनं गहनं काननं वनम् ।महारण्यमरण्यानी गृहारामास्तु निष्कुटाः ॥
वन के नाम — अटवी, अरण्य, विपिन, गहन, कानन, वन। विशाल वन — महारण्य, अरण्यानी। घर के उद्यान — गृहाराम, निष्कुट।
अमरकोश २.४.५१ — वनौषधिवर्गः
एरण्ड उरुबूकश्च रुचकश्चित्रकश्च सः ।चञ्चुः पञ्चाङ्गुलो मण्डवर्धमानव्यडम्बकाः ॥
अरण्डी (एरण्ड) के और नाम — एरण्ड, उरुबूक, रुचक, चित्रक, चंचु, पंचांगुल, मण्ड, वर्धमान, व्यडम्बक।
अमरकोश २.४.५२ — वनौषधिवर्गः
अल्पा शमी शमीरः स्याच्छमीसक्तुफला शिवा ।पिण्डीतको मरुबकः श्वसनः करहाटकः ॥
छोटी शमी — शमीर; शमी (छोंकर) के नाम — शमी, सक्तुफला, शिवा। मैनफल के नाम — पिण्डीतक, मरुबक, श्वसन, करहाटक —
अमरकोश २.४.६५ — वनौषधिवर्गः
चाम्पेयः केसरो नागकेसरः काञ्चनाह्वयः ।जया जयन्ती तर्कारी नादेयी वैजयन्तिका ॥
नागकेसर के नाम — चाम्पेय, केसर, नागकेसर, कांचनाह्वय। अरणी (जयन्ती) के नाम — जया, जयन्ती, तर्कारी, नादेयी, वैजयन्तिका —
अमरकोश २.४.६६ — वनौषधिवर्गः
श्रीपर्णमग्निमन्थः स्यात्कर्णिका गणिकारिका ।जयोऽथ कुटजः शक्रो वत्सको गिरिमल्लिका ॥
अरणी के और नाम — श्रीपर्ण, अग्निमन्थ, कर्णिका, गणिकारिका, जय। कुड़ा (कुटज) के नाम — कुटज, शक्र, वत्सक, गिरिमल्लिका।
अमरकोश २.७.२१ — ब्रह्मवर्गः
यूपाग्रं तर्म निर्मन्थ्यदारुणि त्वरणिर्द्वयोः ।दक्षिणाग्निर्गार्हपत्याहवनीयौ त्रयोऽग्नयः ॥
यूप का अग्रभाग — तर्म। (मथकर) आग निकालने की लकड़ी — अरणि (पुं॰/स्त्री॰)। दक्षिणाग्नि, गार्हपत्य और आहवनीय — ये तीन (यज्ञ की) अग्नियाँ हैं।
अमरकोश ३.३.२१७ — नानार्थवर्गः
दवदावौ वनारण्यवह्नी जन्महरौ भवौ ।मन्त्री सहायः सचिवौ पतिशाखिनरा धवाः ॥
दव/दाव — वन, जंगल की आग (दावानल)। भव — जन्म (संसार), शिव। सचिव — मन्त्री, सहायक। धव — पति, एक वृक्ष, मनुष्य।
अमरकोश ३.५.२२ — लिङ्गादिसङ्ग्रहवर्गः
द्विहीनेऽन्यच्च खारण्यपर्णश्वभ्रहिमोदकम् ।शीतोष्णमांसरुधिरमुखाक्षिद्रविणं बलम् ॥
अब नपुंसकलिङ्ग — आकाश, वन, पत्ता, गड्ढा, बर्फ़, जल, शीत, उष्ण, मांस, रक्त, मुख, आँख, धन, बल (के पर्याय) —