📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "काक" के ५२ परिणाम
अमरकोश १.१.२० — स्वर्गवर्गः
दैत्यारिः पुण्डरीकाक्षो गोविन्दो गरुडध्वजः ।पीताम्बरोऽच्युतः शार्ङ्गी विष्वक्सेनो जनार्दनः ॥
विष्णु के और नाम — दैत्यारि, पुण्डरीकाक्ष, गोविन्द, गरुडध्वज, पीताम्बर, अच्युत, शार्ङ्गी, विष्वक्सेन, जनार्दन।
अमरकोश १.१.३१ — स्वर्गवर्गः
ब्रह्मसूर्विश्वकेतुः स्यादनिरुद्ध उषापतिः ।लक्ष्मीः पद्मालया पद्मा कमला श्रीर्हरिप्रिया ॥
कामदेव के पुत्र (अनिरुद्ध) के नाम — ब्रह्मसू, विश्वकेतु, अनिरुद्ध, उषापति। लक्ष्मी के नाम — लक्ष्मी, पद्मालया, पद्मा, कमला, श्री, हरिप्रिया (स्त्रीलिङ्ग)।
अमरकोश १.३.१८ — दिग्वर्गः
भित्तं शकलखण्डे वा पुंस्यर्धोऽर्धं समेंऽशके ।चन्द्रिका कौमुदी ज्योत्स्ना प्रसादस्तु प्रसन्नता ॥
टुकड़े के नाम — भित्त, शकल, खण्ड, अर्ध (पुं॰)। ठीक आधे भाग को 'अर्धम्' (नपुं॰) कहते हैं। चाँदनी — चन्द्रिका, कौमुदी, ज्योत्स्ना। निर्मलता — प्रसाद, प्रसन्नता।
अमरकोश १.६.१२ — शब्दादिवर्गः
आम्रेडितं द्विस्त्रिरुक्तमुच्चैर्घृष्टं तु घोषणा ।काकुः स्त्रियां विकारो यः शोकभीत्यादिभिर्ध्वनेः ॥
दो या तीन बार कहा गया शब्द 'आम्रेडित'; ऊँचे स्वर में कहना — उच्चैर्घुष्ट, घोषणा; शोक, भय आदि से स्वर में आया परिवर्तन 'काकु' (स्त्री॰) कहलाता है।
अमरकोश १.७.२ — नाट्यवर्गः
काकली तु कले सूक्ष्मे ध्वनौ तु मधुरास्फुटे ।कलो मन्द्रस्तु गम्भीरे तारोऽत्युच्चैस्त्रयस्त्रिषु ॥
सूक्ष्म मधुर ध्वनि 'काकली'; मधुर पर अस्पष्ट ध्वनि 'कल'; गम्भीर (नीची) ध्वनि 'मन्द्र'; बहुत ऊँची ध्वनि 'तार' कहलाती है। ये तीन (कल, मन्द्र, तार) विशेषण होने पर तीनों लिङ्गों में होते हैं।
अमरकोश १.८.७ — पातालभोगिवर्गः
आशीविषो विषधरश्चक्री व्यालः सरीसृपः ।कुण्डली गूढपाच्चक्षुःश्रवाः काकोदरः फणी ॥
साँप के और नाम — आशीविष, विषधर, चक्री, व्याल, सरीसृप, कुण्डली, गूढपाद्, चक्षुःश्रवा, काकोदर, फणी।
अमरकोश १.८.११ — पातालभोगिवर्गः
समौ कञ्चुकनिर्मोकौ क्ष्वेडस्तु गरलं विषम् ।पुंसि क्लीबे च काकोलकालकूटहलाहलाः ॥
केंचुली — कंचुक, निर्मोक (समानार्थक)। विष के नाम — क्ष्वेड, गरल, विष। काकोल, कालकूट, हलाहल (पुं॰ और नपुं॰) —
अमरकोश १.८.१२ — पातालभोगिवर्गः
सौराष्ट्रिकः शौक्लिकेयो ब्रह्मपुत्रः प्रदीपनः ।दारदो वत्सनाभश्च विषभेदा अमी नव ॥
(काकोल, कालकूट, हलाहल,) सौराष्ट्रिक, शौक्लिकेय, ब्रह्मपुत्र, प्रदीपन, दारद और वत्सनाभ — ये नौ प्रकार के विष हैं।
अमरकोश १.१०.३३ — वारिवर्गः
रेवा तु नर्मदा सोमोद्भवा मेकलकन्यका ।करतोया सदानीरा बाहुदा सैतवाहिनी ॥
नर्मदा के नाम — रेवा, नर्मदा, सोमोद्भवा, मेकलकन्यका। करतोया नदी — करतोया, सदानीरा। बाहुदा नदी — बाहुदा, सैतवाहिनी।
अमरकोश १.१०.४२ — वारिवर्गः
पुण्डरीकं सिताम्भोजमथ रक्तसरोरुहे ।रक्तोत्पलं कोकनदं नाला नालमथास्त्रियाम् ॥
सफ़ेद कमल — पुण्डरीक, सिताम्भोज; लाल कमल — रक्तसरोरुह, रक्तोत्पल, कोकनद; कमल की डण्डी — नाला, नाल। आगे (पुं॰/नपुं॰ में) —
अमरकोश २.४.१६ — वनौषधिवर्गः
क्षारको जालकं क्लीबे कलिका कोरकः पुमान् ।स्याद्गुच्छकस्तु स्तबकः कुङ्मलो मुकुलोऽस्त्रियाम् ॥
नई कली — क्षारक, जालक (नपुं॰); कली — कलिका, कोरक (पुं॰); गुच्छा — गुच्छक, स्तबक; अधखिली कली — कुड्मल, मुकुल (पुं॰/नपुं॰)।
अमरकोश २.४.३१ — वनौषधिवर्गः
शोभाञ्जने शिग्रुतीक्ष्णगन्धकाक्षीवमोचकाः ।रक्तोऽसौ मधुशिग्रुः स्यादरिष्टः फेनिलः समौ ॥
सहजन के नाम — शोभांजन, शिग्रु, तीक्ष्णगन्धक, अक्षीव, मोचक; लाल फूलों वाला सहजन — मधुशिग्रु। रीठा — अरिष्ट, फेनिल (समानार्थक)।
अमरकोश २.४.३९ — वनौषधिवर्गः
काकेन्दुः कुलकः काकतिन्दुकः काकपीलुके ।गोलीढो झाटलो घण्टापाटलिर्मोक्षमुष्ककौ ॥
कुचला/कटु-तेंदू के नाम — काकेन्दु, कुलक, काकतिन्दुक, काकपीलुक। मोखा वृक्ष के नाम — गोलीढ, झाटल, घण्टापाटलि, मोक्ष, मुष्कक।
अमरकोश २.४.४० — वनौषधिवर्गः
तिलकः क्षुरकः श्रीमान्समौ पिचुलझावुकौ ।श्रीपर्णिका कुमुदिका कुम्भी कैटर्यकट्फलौ ॥
तिलक वृक्ष के नाम — तिलक, क्षुरक, श्रीमान्। झाऊ — पिचुल, झावुक। कायफल के नाम — श्रीपर्णिका, कुमुदिका, कुम्भी, कैटर्य, कट्फल।
अमरकोश २.४.६१ — वनौषधिवर्गः
पनसः कण्टकिफलो निचुलो हिज्जलोऽम्बुजः ।काकोदुम्बरिका फल्गुर्मलयूर्जघनेफला ॥
कटहल के नाम — पनस, कण्टकिफल। जल-बेंत (हिज्जल) के नाम — निचुल, हिज्जल, अम्बुज। कठूमर (जंगली गूलर) के नाम — काकोदुम्बरिका, फल्गु, मलयू, जघनेफला।
अमरकोश २.४.८५ — वनौषधिवर्गः
एकाष्ठीला पापचेली प्राचीना वनतिक्तिका ।कटुः कटम्भराशोकरोहिणी कटुरोहिणी ॥
पाठा के और नाम — एकाष्ठीला, पापचेली, प्राचीना, वनतिक्तिका। कुटकी के नाम — कटु, कटम्भरा, अशोकरोहिणी, कटुरोहिणी —
अमरकोश २.४.९८ — वनौषधिवर्गः
चव्यं तु चविका काकचिञ्चीगुञ्जे तु कृष्णला ।पलङ्कषा त्विक्षुगन्धा श्वदंष्ट्रा स्वादुकण्टकः ॥
चव्य — चव्य, चविका; घुँघची (गुंजा) — काकचिंची, गुंजा, कृष्णला; गोखरू के नाम — पलंकषा, इक्षुगन्धा, श्वदंष्ट्रा, स्वादुकण्टक —
अमरकोश २.४.११३ — वनौषधिवर्गः
कदली वारणबुसा रम्भा मोचांशुमत्फला ।काष्ठीला मुद्गपर्णी तु काकमुद्गा सहेत्यपि ॥
केले के नाम — कदली, वारणबुसा, रम्भा, मोचा, अंशुमत्फला, काष्ठीला। मुगवन (जंगली मूँग) — मुद्गपर्णी, काकमुद्गा, सहा।
अमरकोश २.४.११८ — वनौषधिवर्गः
ज्योत्स्नी पटोलिका जाली नादेयी भूमिजम्बुका ।स्याल्लाङ्गलिक्यग्निशिखा काकाङ्गी काकनासिका ॥
परवल की बेल — ज्योत्स्नी, पटोलिका, जाली; भू-जामुन — नादेयी, भूमिजम्बुका; कलिहारी — लांगलिकी, अग्निशिखा; काकजंघा — काकांगी, काकनासिका।
अमरकोश २.४.१२० — वनौषधिवर्गः
ताम्बूलवल्ली तम्बूली नागवल्ल्यप्यथ द्विजा ।हरेणू रेणुका कौन्ती कपिला भस्मगन्धिनी ॥
पान की बेल — ताम्बूलवल्ली, ताम्बूली, नागवल्ली। रेणुका (सम्भालू-बीज) के नाम — द्विजा, हरेणु, रेणुका, कौन्ती, कपिला, भस्मगन्धिनी।
अमरकोश २.४.१३१ — वनौषधिवर्गः
काक्षी मृत्स्ना तुवरिका मृत्तालकसुराष्ट्रजे ।कुटन्नटं दाशपुरं वानेयं परिपेलवम् ॥
फिटकरी/गोपीचन्दन (तुवरिका) के नाम — काक्षी, मृत्स्ना, तुवरिका, मृत्तालक, सुराष्ट्रज। केवटी-मोथा के नाम — कुटन्नट, दाशपुर, वानेय, परिपेलव —
अमरकोश २.४.१४४ — वनौषधिवर्गः
वायसोली स्वादुरसा वयस्थाथ मकूलकः ।निकुम्भो दन्तिका प्रत्यक्श्रेण्युदुम्बरपर्ण्यपि ॥
काकोली — वायसोली, स्वादुरसा, वयःस्था। दन्ती के नाम — मकूलक, निकुम्भ, दन्तिका, प्रत्यक्श्रेणी, उदुम्बरपर्णी।
अमरकोश २.४.१५१ — वनौषधिवर्गः
विष्वक्सेनप्रिया गृष्टिर्वाराही बदरेत्यपि ।मार्कवो भृङ्गराजः स्यात्काकमाची तु वायसी ॥
वाराहीकन्द के नाम — विष्वक्सेनप्रिया, गृष्टि, वाराही, बदरा। भृंगराज के नाम — मार्कव, भृंगराज। मकोय के नाम — काकमाची, वायसी।
अमरकोश २.४.१५९ — वनौषधिवर्गः
गोलोमी शतवीर्या च गण्डाली शकुलाक्षका ।कुरुविन्दो मेघनामा मुस्ता मुस्तकमस्त्रियाम् ॥
सफ़ेद दूब के नाम — गोलोमी, शतवीर्या, गण्डाली, शकुलाक्षका। मोथा के नाम — कुरुविन्द, मेघनामा (बादल के नामों वाला), मुस्ता, मुस्तक (पुं॰/नपुं॰)।
अमरकोश २.५.१६ — सिंहादिवर्गः
पारावतः कलरवः कपोतोऽथ शशादनः ।पत्री श्येन उलूकस्तु वायसारातिपेचकौ ॥
कबूतर — पारावत, कलरव, कपोत; बाज़ — शशादन, पत्री, श्येन; उल्लू के नाम — उलूक, वायसाराति, पेचक —
अमरकोश २.५.२२ — सिंहादिवर्गः
काके तु करटारिष्टबलिपुष्टसकृत्प्रजाः ।ध्वाङ्क्षात्मघोषपरभृद्बलिभुग्वायसा अपि ॥
कौवे के नाम — काक, करट, अरिष्ट, बलिपुष्ट, सकृत्प्रज, ध्वांक्ष, आत्मघोष, परभृत्, बलिभुज्, वायस।
अमरकोश २.५.२३ — सिंहादिवर्गः
स एव च चिरञ्जीवी चैकदृष्टिश्च मौकुलिः ।द्रोणकाकस्तु काकोलो दात्यूहः कालकण्ठकः ॥
कौवे के और नाम — चिरंजीवी, एकदृष्टि, मौकुलि। पहाड़ी (बड़ा) कौवा — द्रोणकाक, काकोल। जलकाक/काले कण्ठ का पक्षी — दात्यूह, कालकण्ठक।
अमरकोश २.५.२७ — सिंहादिवर्गः
मलिनैर्मल्लिकाक्षास्ते धार्तराष्ट्राः सितेतरैः ।शरारिराटिराडिश्च बलाका बिसकण्ठिका ॥
मटमैली चोंच-पैरों वाले हंस 'मल्लिकाक्ष', और काली चोंच-पैरों वाले 'धार्तराष्ट्र' कहलाते हैं। आडि पक्षी — शरारि, आटि, आडि। बगुले की पंक्ति/छोटा बगुला — बलाका, बिसकण्ठिका।
अमरकोश २.६.१७ — मनुष्यवर्गः
स्त्री नग्निका कोटवी स्याद्दूतीसंचारिके समे ।कात्यायन्यर्धवृद्धा या काषायवसनाधवा ॥
नग्न स्त्री — नग्निका, कोटवी; दूती — दूती, संचारिका। अधेड़, गेरुआ वस्त्र पहनने वाली विधवा — कात्यायनी।
अमरकोश २.६.५३ — मनुष्यवर्गः
किलाससिध्मे कच्छ्वां तु पाम पामा विचर्चिका ।कण्डूः खर्जूश्च कण्डूया विस्फोटः पिटकः स्त्रियाम् ॥
सफ़ेद दाग़/चर्म रोग — किलास, सिध्म। खुजली वाला चर्मरोग (खाज) — कच्छू, पामन्, पामा, विचर्चिका। खुजली — कण्डू, खर्जू, कण्डूया। फोड़ा-फुंसी — विस्फोट, पिटक (स्त्री॰ में पिटका भी)।
अमरकोश २.६.९२ — मनुष्यवर्गः
रदना दशना दन्ता रदास्तालु तु काकुदम् ।रसज्ञा रसना जिह्वा प्रान्तावोष्ठस्य सृक्किणी ॥
दाँत — रदन, दशन, दन्त, रद। तालु — तालु, काकुद। जीभ — रसज्ञा, रसना, जिह्वा। होंठ के दोनों कोने — सृक्किणी।
अमरकोश २.६.९३ — मनुष्यवर्गः
ललाटमलिकं गोधिरूर्ध्वे दृग्भ्यां भ्रुवौ स्त्रियौ ।कूर्चमस्त्री भ्रुवोर्मध्यं तारकाक्ष्णः कनीनिका ॥
माथा — ललाट, अलिक, गोधि। आँखों के ऊपर भौंहें — भ्रू (स्त्री॰)। भौंहों के बीच का भाग — कूर्च (पुं॰/नपुं॰)। आँख की पुतली — तारका, कनीनिका।
अमरकोश २.६.९७ — मनुष्यवर्गः
तद्वृन्दे कैशिकं कैश्यमलकाश्चूर्णकुन्तलाः ।ते ललाटे भ्रमरकाः काकपक्षः शिखण्डकः ॥
बालों का समूह — कैशिक, कैश्य। घुँघराले बाल — अलक, चूर्णकुन्तल; माथे पर लटकते घुँघराले बाल — भ्रमरक। बालकों की कनपटी की लटें (चोटी) — काकपक्ष, शिखण्डक।
अमरकोश २.६.१०४ — मनुष्यवर्गः
वालपाश्या पारितथ्या पत्रपाश्या ललाटिका ।कर्णिका तालपत्रं स्यात्कुण्डलं कर्णवेष्टनम् ॥
माँग की सोने की पट्टी (माँगटीका) — बालपाश्या, पारितथ्या। माथे का गहना (बिन्दी/टीका) — पत्रपाश्या, ललाटिका। कान के गहने — कर्णिका, तालपत्र, कुण्डल, कर्णवेष्टन।
अमरकोश २.८.५ — क्षत्रियवर्गः
महामात्राः प्रधानानि पुरोधास्तु पुरोहितः ।द्रष्टरि व्यवहाराणां प्राड्विवाकाक्षदर्शकौ ॥
मुख्य अधिकारी — महामात्र, प्रधान। राजपुरोहित — पुरोधस्, पुरोहित। मुक़दमों का निर्णय करने वाला (न्यायाधीश) — प्राड्विवाक, अक्षदर्शक।
अमरकोश २.९.२० — वैश्यवर्गः
क्षवः क्षुताभिजननो राजिका कृष्णिकासुरी ।स्त्रियौ कङ्गुप्रियङ्गू द्वे अतसी स्यादुमा क्षुमा ॥
राई (काली सरसों) — क्षव, क्षुताभिजनन (छींक लाने वाली), राजिका, कृष्णिका, आसुरी। कँगनी — कंगु, प्रियंगु (स्त्री॰)। अलसी — अतसी, उमा, क्षुमा।
अमरकोश २.९.३५ — वैश्यवर्गः
अस्त्री शाकं हरितकं शिग्रुरस्य तु नाडिका ।कलम्बश्च कडम्बश्च वेसवार उपस्करः ॥
साग-सब्ज़ी — शाक (पुं॰/नपुं॰), हरितक, शिग्रु। साग का डण्ठल — कलम्ब, कडम्ब। मसाला (पिसे मसालों का मिश्रण) — वेसवार, उपस्कर।
अमरकोश २.९.४१ — वैश्यवर्गः
तत्पत्री कारवी पृथ्वी बाष्पिका कबरी पृथुः ।निशाख्या काञ्चनी पीता हरिद्रा वरवर्णिनी ॥
हींग का पत्ता — कारवी, पृथ्वी, बाष्पिका, कबरी, पृथु। हल्दी — निशा (के नाम वाली), कांचनी, पीता, हरिद्रा, वरवर्णिनी।
अमरकोश २.९.४४ — वैश्यवर्गः
मत्स्यण्डी फाणितं खण्डविकारः शर्करा सिता ।कूर्चिका क्षीरविकृतिः स्याद्रसाला तु मार्जिता ॥
राब/गुड़ — मत्स्यण्डी, फाणित, खण्डविकार। शक्कर — शर्करा, सिता। दूध का विकार (खोया/छेना) — कूर्चिका। श्रीखण्ड (दही, शक्कर, मसालों से बना) — रसाला, मार्जिता।
अमरकोश २.९.१०१ — वैश्यवर्गः
तुत्थाञ्जनं शिखिग्रीवं वितुन्नकमयूरके ।कर्परी दार्विकाक्वाथोद्भवं तुत्थं रसाञ्जनम् ॥
नीला थोथा — तुत्थांजन, शिखिग्रीव (मोर की गर्दन जैसा नीला), वितुन्नक, मयूरक। दारुहल्दी के काढ़े से बना अंजन — कर्परी, तुत्थ, रसांजन —
अमरकोश २.९.१०९ — वैश्यवर्गः
पाक्योऽथ सर्जिकाक्षारः कापोतः सुखवर्चकः ।सौवर्चलं स्याद्रुचकं त्वक्क्षीरी वंशरोचना ॥
जवाखार का और नाम — पाक्य। सज्जीखार — सर्जिकाक्षार, कापोत, सुखवर्चक; सौवर्चल, रुचक। वंशलोचन (बाँस से निकलने वाला) — त्वक्क्षीरी, वंशरोचना।
अमरकोश २.१०.३४ — शूद्रवर्गः
आस्फोटनी वेधनिका कृपाणी कर्तरी समे ।वृक्षादनी वृक्षभेदी टङ्कः पाषाणदारणः ॥
(मोती आदि में) छेद करने का बर्मा — आस्फोटनी, वेधनिका। कैंची — कृपाणी, कर्तरी। पेड़ काटने की आरी/कुल्हाड़ी — वृक्षादनी, वृक्षभेदी। पत्थर तोड़ने की टाँकी — टंक, पाषाणदारण।
अमरकोश ३.१.८१ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
साधारणं तु सामान्यमेकाकी त्वेक एककः ।भिन्नार्थका अन्यतर एकस्त्वोऽन्येतरावपि ॥
साधारण — साधारण, सामान्य। अकेला — एकाकी, एक, एकक। (दो में से) एक/दूसरा — अन्यतर, एक, त्व, अन्य, इतर — ये 'भिन्न' अर्थ वाले हैं।
अमरकोश ३.३.५ — नानार्थवर्गः
मारुते वेधसि ब्रघ्ने पुंसि कः कं शिरोऽम्बुनोः ।स्यात्पुलाकस्तुच्छधान्ये संक्षेपे भक्तसिक्थके ॥
'क' — (पुं॰ में) वायु, ब्रह्मा, सूर्य; 'कम्' (नपुं॰) — सिर, जल। पुलाक — थोथा अनाज, संक्षेप, भात का दाना।
अमरकोश ३.३.११ — नानार्थवर्गः
जैवातृकः शशाङ्केऽपि खुरेऽप्यश्वस्य वर्तकः ।व्याघ्रेऽपि पुण्डरीको ना यवान्यामपि दीपकः ॥
जैवातृक — चन्द्रमा भी (दीर्घायु भी)। वर्तक — घोड़े का खुर भी (बटेर भी)। पुण्डरीक — बाघ भी (श्वेत कमल भी)। दीपक — अजवायन भी (दिया भी)।
अमरकोश ३.३.१५ — नानार्थवर्गः
धेनुका तु करेण्वां च मेघजाले च कालिका ।कारिका यातनावृत्त्योः कर्णिका कर्णभूषणे ॥
धेनुका — हथिनी भी (नई ब्याई गाय भी)। कालिका — बादलों का समूह भी (कालिका देवी, कालिमा भी)। कारिका — पीड़ा, जीविका (और श्लोकबद्ध व्याख्या)। कर्णिका — कान का आभूषण —
अमरकोश ३.३.४० — नानार्थवर्गः
संज्ञा स्याच्चेतना नाम हस्ताद्यैश्चार्थसूचना ।काकेभगण्डौ करटौ गजगण्डकटी कटौ ॥
संज्ञा — चेतना (होश), नाम, हाथ आदि से इशारा (और सूर्य की पत्नी)। करट — कौआ, हाथी की कनपटी। कट — हाथी की कनपटी, कमर (और चटाई)।
अमरकोश ३.३.५५ — नानार्थवर्गः
अरुणो भास्करेऽपि स्याद्वर्णभेदेऽपि च त्रिषु ।स्थाणुः शर्वेऽप्यथ द्रोणः काकेऽप्याजौ रवे रणः ॥
अरुण — सूर्य भी (सूर्य का सारथि भी); लाल रंग (तीनों लिङ्ग)। स्थाणु — शिव भी (ठूँठ भी)। द्रोण — कौआ भी (एक माप और द्रोणाचार्य भी)। रण — युद्ध, शब्द।
अमरकोश ३.३.२०४ — नानार्थवर्गः
स्थौल्यसामर्थ्यसैन्येषु बलं ना काकसीरिणोः ।वातूलः पुंसि वात्यायामपि वातासहे त्रिषु ॥
बल — मोटापा, शक्ति, सेना (नपुं॰); कौआ, बलराम (पुं॰)। वातूल — आँधी (पुं॰); वायु न सह सकने वाला (तीनों लिङ्ग)।
अमरकोश ३.३.२३२ — नानार्थवर्गः
काकमत्स्यात्खगौ ध्वाङ्क्षौ कक्षौ च तृणवीरुधौ ।अभीषुः प्रग्रहे रश्मौ प्रैषः प्रेषणमर्दने ॥
ध्वांक्ष — कौआ, मछली खाने वाला पक्षी (बगुला)। कक्ष — सूखी घास, लता (और काँख, कमरा)। अभीषु — लगाम, किरण। प्रैष — भेजना, मसलना (कष्ट देना)।
अमरकोश ३.४.१२ — अव्ययवर्गः
पक्षान्तरे चेद्यदि च तत्त्वे त्वद्धाञ्जसा द्वयम् ।प्राकाश्ये प्रादुराविः स्यादोमेवं परमं मते ॥
यदि — चेत्, यदि। सचमुच — अद्धा, अंजसा। प्रकट — प्रादुः, आविः। स्वीकृति (हाँ) — ओम्, एवम्, परमम्।
अमरकोश ३.५.९ — लिङ्गादिसङ्ग्रहवर्गः
पिच्छा वितण्डा काकिण्यश्चूर्णिः शाणी द्रुणी दरत् ।सातिः कन्था तथासन्दी नाभी राजसभापि च ॥
(स्त्रीलिङ्ग —) पिच्छा, वितण्डा (कुतर्क), काकिणी (कौड़ी), चूर्णि, शाणी (सन का वस्त्र), द्रुणी, दरत्, साति, कन्था (गुदड़ी), आसन्दी (मचिया), नाभी, राजसभा —