🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:50:09 PM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "कामधेनु" के ६ परिणाम

अमरकोश १.५.१२ — धीवर्गः
समाकर्षी तु निर्हारी सुरभिर्घ्राणतर्पणः ।इष्टगन्धः सुगन्धिः स्यादामोदी मुखवासनः ॥
दूर तक खिंचने वाली गन्ध — समाकर्षी, निर्हारी; प्रिय सुगन्ध के नाम — सुरभि, घ्राणतर्पण, इष्टगन्ध, सुगन्धि; मुँह को सुवासित करने वाली वस्तु (पान आदि) — आमोदी।
अमरकोश २.९.६१ — वैश्यवर्गः
अनड्वान्सौरभेयो गौरुक्ष्णां संहतिरौक्षकम् ।गव्या गोत्रा गवां वत्सधेन्वोर्वात्सकधैनुके ॥
बैल के और नाम — अनड्वान्, सौरभेय, गो। बैलों का समूह — औक्षक। गायों का समूह — गव्या, गोत्रा। बछड़ों का — वात्सक; दुधारू गायों का — धैनुक।
अमरकोश २.९.६७ — वैश्यवर्गः
स तु सर्वधुरीणः स्याद्यो वै सर्वधुरावहः ।माहेयी सौरभेयी गौरुस्रा माता च शृङ्गिणी ॥
जो सब ओर के भार ढो सके — सर्वधुरीण, सर्वधुरावह। गाय के नाम — माहेयी, सौरभेयी, गो, उस्रा, माता, शृंगिणी —
अमरकोश २.९.६८ — वैश्यवर्गः
अर्जुन्यघ्न्या रोहिणी स्यादुत्तमा गोषु नैचिकी ।वर्णादिभेदात्संज्ञाः स्युः शबलीधवलादयः ॥
गाय के और नाम — अर्जुनी, अघ्न्या, रोहिणी। श्रेष्ठ गाय — नैचिकी। रंग आदि के भेद से — शबली (चितकबरी), धवला (सफ़ेद) आदि नाम।
अमरकोश २.९.७२ — वैश्यवर्गः
चिरप्रसूता बष्कयणी धेनुः स्यान्नवसूतिका ।सुव्रता सुखसंदोह्या पीनोध्नी पीवरस्तनी ॥
बहुत पहले ब्याई गाय — चिरप्रसूता, बष्कयणी। हाल में ब्याई — धेनु, नवसूतिका। आसानी से दुहने वाली — सुव्रता, सुखसन्दोह्या। भरे थनों वाली — पीनोध्नी, पीवरस्तनी।
अमरकोश ३.३.१४५ — नानार्थवर्गः
क्षत्रियेऽपि च नाभिर्ना सुरभिर्गवि च स्त्रियाम् ।सभा संसदि सभ्ये च त्रिष्वध्यक्षेऽपि वल्लभः ॥
नाभि — (प्रधान) क्षत्रिय भी (नाभि, पहिये का केन्द्र भी)। सुरभि — गाय (स्त्री॰; सुगन्ध भी)। सभा — संसद्, सभासद् (समूह)। वल्लभ — अधिकारी भी (प्रिय भी)।
💬