🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:35:09 AM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "गुड" के १० परिणाम

अमरकोश २.४.२७ — वनौषधिवर्गः
वञ्जुलश्चित्रकृच्चाथ द्वौ पीतनकपीतनौ ।आम्रातके मधूके तु गुडपुष्पमधुद्रुमौ ॥
तिनिश के और नाम — वंजुल, चित्रकृत्। अमड़ा (आम्रातक) के नाम — पीतन, कपीतन। महुआ के नाम — मधूक, गुडपुष्प, मधुद्रुम —
अमरकोश २.४.२८ — वनौषधिवर्गः
वानप्रस्थमधुष्ठीलौ जलजेऽत्र मधूलकः ।पीलौ गुडफलः स्रंसी तस्मिंस्तु गिरिसम्भवे ॥
महुआ के और नाम — वानप्रस्थ, मधुष्ठील; जल के पास उगने वाला महुआ — मधूलक। पीलू के नाम — पीलु, गुडफल, स्रंसी। पर्वत पर उगने वाले (पीलू) के —
अमरकोश २.४.७६ — वनौषधिवर्गः
ओण्ड्रपुष्पं जपापुष्पं वज्रपुष्पं तिलस्य यत् ।प्रतिहासशतप्रासचण्डातहयमारकाः ॥
गुड़हल के फूल — ओड्रपुष्प, जपापुष्प; तिल का फूल — वज्रपुष्प। कनेर के नाम — प्रतिहास, शतप्रास, चण्डात, हयमारक —
अमरकोश २.४.८२ — वनौषधिवर्गः
वन्दा वृक्षादनी वृक्षरुहा जीवन्तिकेत्यपि ।वत्सादनी छिन्नरुहा गुडूची तन्त्रिकामृता ॥
बाँदा (पेड़ पर उगने वाला परजीवी पौधा) — वन्दा, वृक्षादनी, वृक्षरुहा, जीवन्तिका। गिलोय के नाम — वत्सादनी, छिन्नरुहा, गुडूची, तन्त्रिका, अमृता —
अमरकोश २.४.८३ — वनौषधिवर्गः
जीवन्तिका सोमवल्ली विशल्या मधुपर्ण्यपि ।मूर्वा देवी मधुरसा मोरटा तेजनी स्रवा ॥
गिलोय के और नाम — जीवन्तिका, सोमवल्ली, विशल्या, मधुपर्णी। मरोड़फली (मूर्वा) के नाम — मूर्वा, देवी, मधुरसा, मोरटा, तेजनी, स्रवा —
अमरकोश २.४.१०५ — वनौषधिवर्गः
शालेयः स्याच्छीतशिवश्छत्रा मधुरिका मिसिः ।मिश्रेयाप्यथ सीहुण्डो वज्रः स्नुक्स्त्री स्नुही गुडा ॥
सौंफ के नाम — शालेय, शीतशिव, छत्रा, मधुरिका, मिसि, मिश्रेया। थूहर के नाम — सीहुण्ड, वज्र, स्नुक् (स्त्री॰), स्नुही, गुडा —
अमरकोश २.९.४४ — वैश्यवर्गः
मत्स्यण्डी फाणितं खण्डविकारः शर्करा सिता ।कूर्चिका क्षीरविकृतिः स्याद्रसाला तु मार्जिता ॥
राब/गुड़ — मत्स्यण्डी, फाणित, खण्डविकार। शक्कर — शर्करा, सिता। दूध का विकार (खोया/छेना) — कूर्चिका। श्रीखण्ड (दही, शक्कर, मसालों से बना) — रसाला, मार्जिता।
अमरकोश २.१०.२९ — शूद्रवर्गः
पाञ्चालिका पुत्रिका स्याद्वस्त्रदन्तादिभिः कृता ।जतुत्रपुविकारे तु जातुषं त्रापुषं त्रिषु ॥
कपड़े, हाथीदाँत आदि से बनी गुड़िया — पांचालिका, पुत्रिका। लाख से बनी वस्तु — जातुष; राँगे से बनी — त्रापुष (तीनों लिङ्ग)।
अमरकोश ३.३.४८ — नानार्थवर्गः
त्रिषु ज्येष्ठोऽतिशस्तेऽपि कनिष्ठोऽतियुवाल्पयोः ।दण्डोऽस्त्री लगुडेऽपि स्याद्गुडो गोलेक्षुपाकयोः ॥
ज्येष्ठ — अत्यन्त प्रशंसनीय भी (बड़ा भी; तीनों लिङ्ग)। कनिष्ठ — सबसे छोटा (आयु में), बहुत थोड़ा। दण्ड — लाठी भी (सज़ा भी; पुं॰/नपुं॰)। गुड — गोला, गन्ने का पका रस (गुड़)।
अमरकोश ३.५.१८ — लिङ्गादिसङ्ग्रहवर्गः
कोट्टारघट्टहट्टाश्च पिण्डगोण्डपिचण्डवत् ।गडुः करण्डो लगुडो करण्डश्च किणो घुणः ॥
(पुल्लिंग —) कोट्ट (क़िला), अरघट्ट (रहट), हट्ट (हाट/बाज़ार), पिण्ड, गोण्ड, पिचण्ड (पेट), गडु (कूबड़), करण्ड (पिटारी), लगुड (लाठी), वरण्ड (बरामदा), किण (घट्टा), घुण (घुन) —
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें