🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:59:54 AM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "घटना" के ६ परिणाम

अमरकोश १.४.१० — कालवर्गः
उपरागो ग्रहो राहुग्रस्ते त्विन्दौ च पूष्णि च ।सोपप्लवोपरक्तौ द्वावग्न्युत्पात उपाहितः ॥
ग्रहण के नाम — उपराग, ग्रह। राहु से ग्रस्त चन्द्रमा या सूर्य 'सोपप्लव' और 'उपरक्त' कहलाते हैं। आकाश में अग्नि जैसा उत्पात 'उपाहित' कहलाता है।
अमरकोश १.६.४ — शब्दादिवर्गः
शिक्षेत्यादि श्रुतेरङ्गमोङ्कार प्रणवौ समौ ।इतिहासः पुरावृत्तमुदात्ताद्यास्त्रयः स्वराः ॥
शिक्षा आदि (छह) वेद के अंग (वेदांग) हैं। ओंकार और प्रणव समानार्थक हैं। प्राचीन घटनाओं का वर्णन — इतिहास, पुरावृत्त। उदात्त आदि तीन (वैदिक) स्वर हैं।
अमरकोश १.६.५ — शब्दादिवर्गः
आन्वीक्षिकी दण्डनीतिस्तर्कविद्यार्थशास्त्रयोः ।आख्यायिकोपलब्धार्था पुराणं पञ्चलक्षणम् ॥
तर्कशास्त्र 'आन्वीक्षिकी' और अर्थशास्त्र (राजनीति) 'दण्डनीति' कहलाता है। सत्य घटना पर आधारित कथा 'आख्यायिका', और पाँच लक्षणों वाला ग्रन्थ 'पुराण' कहलाता है।
अमरकोश २.८.१०७ — क्षत्रियवर्गः
क्ष्वेडा तु सिंहनादः स्यात्करिणां घटना घटा ।क्रन्दनं योधसंरावो बृंहितं करिगर्जितम् ॥
वीरों की गर्जना — क्ष्वेडा, सिंहनाद। हाथियों का समूह — घटना, घटा। योद्धाओं का (ललकार भरा) शोर — क्रन्दन, योधसंराव। हाथी की चिंघाड़ — बृंहित।
अमरकोश ३.३.५० — नानार्थवर्गः
काण्डोऽस्त्री दण्डबाणार्ववर्गावसरवारिषु ।स्याद्भाण्डमश्वाभरणेऽमत्रे मूलवणिग्धने ॥
काण्ड (पुं॰/नपुं॰) — डण्डा (तना), बाण, निन्दित, वर्ग (अध्याय), अवसर, जल। भाण्ड — घोड़े का आभूषण, बर्तन, व्यापारी की पूँजी।
अमरकोश ३.३.७० — नानार्थवर्गः
क्षत्ता स्यात्सारथौ द्वाःस्थे क्षत्रियायां च शूद्रजे ।वृत्तान्तः स्यात्प्रकरणे प्रकारे कार्त्स्न्यवार्तयोः ॥
क्षत्ता — सारथि, द्वारपाल, क्षत्रिया माता से शूद्र का पुत्र। वृत्तान्त — प्रसंग, प्रकार, सम्पूर्णता, समाचार।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें