🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:53:54 PM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "घस" के ७ परिणाम

अमरकोश १.४.२ — कालवर्गः
घस्रो दिनाहनी वा तु क्लीबे दिवसवासरौ ।प्रत्यूषोऽहर्मुखं कल्यमुषःप्रत्युषसी अपि ॥
दिन के नाम — घस्र, दिन, अहन् (नपुं॰), दिवस, वासर। प्रातःकाल के नाम — प्रत्यूष, अहर्मुख, कल्य, उषस्, प्रत्युषस् —
अमरकोश २.५.४३ — सिंहादिवर्गः
स्त्रियां तु संहतिर्वृन्दं निकुरम्बं कदम्बकम् ।वृन्दभेदाः समैर्वर्गः सङ्घसार्थौ तु जन्तुभिः ॥
समूह के और नाम — संहति (स्त्री॰), वृन्द, निकुरम्ब, कदम्बक। समान वस्तुओं का समूह — वर्ग; प्राणियों का समूह — संघ, सार्थ।
अमरकोश २.७.३० — ब्रह्मवर्गः
त्रिष्वथ क्रतुकर्मेष्टं पूर्तं खातादि कर्म यत् ।अमृतं विघसो यज्ञशेषभोजनशेषयोः ॥
(यज्ञिय तीनों लिङ्गों में।) यज्ञ-कर्म — इष्ट। कुआँ-तालाब खुदवाने आदि का (लोकहित) कर्म — पूर्त। यज्ञ का बचा अन्न — अमृत; भोजन का बचा अन्न — विघस।
अमरकोश २.९.५७ — वैश्यवर्गः
जेमनं लेह आहारो निघासो न्याद इत्यपि ।सौहित्यं तर्पणं तृप्तिः फेला भुक्तसमुज्झितम् ॥
भोजन के और नाम — जेमन, लेह, आहार, निघस, न्याद। तृप्ति — सौहित्य, तर्पण, तृप्ति। खाकर छोड़ा (जूठा) अन्न — फेला, भुक्तसमुज्झित।
अमरकोश २.१०.१८ — शूद्रवर्गः
पराचितपरिस्कन्दपरजातपरैधिताः ।मान्दस्तुन्दपरिमृज आलस्यः शीतकोऽलसोऽनुष्णः ॥
दूसरे के द्वारा पाला गया — पराचित, परिस्कन्द, परजात, परैधित। आलसी — मन्द, तुन्दपरिमृज (पेट सहलाने वाला), आलस्य, शीतक, अलस, अनुष्ण।
अमरकोश ३.१.१७ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
खलपूः स्याद्बहुकरो दीर्घसूत्रश्चिरक्रियः ।जाल्मोऽसमीक्ष्यकारी स्यात्कुण्ठो मन्दः क्रियासु यः ॥
(खलिहान आदि) बुहारने वाला/बहुत काम करने वाला — खलपू, बहुकर। काम टालने वाला — दीर्घसूत्र, चिरक्रिय। बिना सोचे काम करने वाला — जाल्म, असमीक्ष्यकारी। काम में सुस्त — कुण्ठ।
अमरकोश ३.१.२० — विशेष्यनिघ्नवर्गः
बुभुक्षितः स्यात्क्षुधितो जिघत्सुरशनायितः ।परान्नः परपिण्डादो भक्षको घस्मरोऽद्भरः ॥
भूखा — बुभुक्षित, क्षुधित, जिघत्सु, अशनायित। दूसरे के अन्न पर जीने वाला — परान्न, परपिण्डाद। बहुत खाने वाला — भक्षक, घस्मर, अद्मर।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें