🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:52:31 PM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "चेतना" के ४ परिणाम

अमरकोश १.५.१ — धीवर्गः
बुद्धिर्मनीषा धिषणा धीः प्रज्ञा शेमुषी मतिः ।प्रेक्षोपलब्धिश्चित्संवित्प्रतिपत्ज्ञप्तिचेतना ॥
बुद्धि के नाम — बुद्धि, मनीषा, धिषणा, धी, प्रज्ञा, शेमुषी, मति, प्रेक्षा, उपलब्धि, चित्, संविद्, प्रतिपत्, ज्ञप्ति, चेतना (सब स्त्रीलिङ्ग)।
अमरकोश १.७.३५ — नाट्यवर्गः
घर्मो निदाघः स्वेदः स्यात्प्रलयो नष्टचेष्टता ।अवहित्थाकारगुप्तिः समौ संवेगसंभ्रमौ ॥
पसीना — घर्म, निदाघ, स्वेद; चेतना-शून्यता (मूर्च्छा) — प्रलय, नष्टचेष्टता; भाव छिपाना — अवहित्था, आकारगुप्ति; उत्तेजना/हड़बड़ी — संवेग, सम्भ्रम (समानार्थक)।
अमरकोश ३.३.४० — नानार्थवर्गः
संज्ञा स्याच्चेतना नाम हस्ताद्यैश्चार्थसूचना ।काकेभगण्डौ करटौ गजगण्डकटी कटौ ॥
संज्ञा — चेतना (होश), नाम, हाथ आदि से इशारा (और सूर्य की पत्नी)। करट — कौआ, हाथी की कनपटी। कट — हाथी की कनपटी, कमर (और चटाई)।
अमरकोश ३.३.१०० — नानार्थवर्गः
स्त्री संविज्ज्ञानसंभाषाक्रियाकाराजिनामसु ।धर्मे रहस्युपनिषत्स्यादृतौ वत्सरे शरत् ॥
संविद् (स्त्री॰) — ज्ञान, वार्तालाप, प्रतिज्ञा (सहमति), युद्ध, नाम। उपनिषद् — धर्म, रहस्य (गूढ़ ज्ञान)। शरद् — एक ऋतु, वर्ष।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें