📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "छिद्" के ४ परिणाम
अमरकोश १.८.२ — पातालभोगिवर्गः
छिद्रं निर्व्यथनं रोकं रन्ध्रं श्वभ्रं वपा शुषिः ।गर्तावटौ भुवि श्वभ्रे सरन्ध्रे सुषिरं त्रिषु ॥
छेद के और नाम — छिद्र, निर्व्यथन, रोक, रन्ध्र, श्वभ्र, वपा, शुषि। भूमि के गड्ढे — गर्त, अवट। छेद वाली वस्तु 'सुषिर' (तीनों लिङ्गों में) कहलाती है।
अमरकोश ३.१.९८ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
प्रुष्टप्लुष्टोषिता दग्धे तष्टत्वष्टौ तनूकृते ।वेधितच्छिद्रितौ विद्धे विन्नवित्तौ विचारिते ॥
जला हुआ — प्रुष्ट, प्लुष्ट, उषित, दग्ध। छीलकर पतला किया — तष्ट, त्वष्ट, तनूकृत। छेदा हुआ — वेधित, छिद्रित, विद्ध। विचार किया हुआ — विन्न, वित्त, विचारित।
अमरकोश ३.३.१५६ — नानार्थवर्गः
प्रत्ययोऽधीनशपथज्ञानविश्वासहेतुषु ।रन्ध्रे शब्देऽथानुशयो दीर्घद्वेषानुतापयोः ॥
प्रत्यय — अधीन, शपथ, ज्ञान, विश्वास, कारण, छिद्र, (व्याकरण का) प्रत्यय (शब्दांश)। अनुशय — पुराना द्वेष (बैर), पश्चात्ताप।
अमरकोश ३.३.१९६ — नानार्थवर्गः
छिद्रात्मीयविनाबहिरवसरमध्येऽन्तरात्मनि च ।मुस्तेऽपि पिठरं राजकशेरुण्यपि नागरम् ॥
(अन्तर —) छिद्र, अपना (आत्मीय), बिना, बाहर, अवसर, मध्य, अन्तरात्मा। पिठर — नागरमोथा भी (हाँडी भी)। नागर — राजकसेरू भी (सोंठ भी, नागरिक भी)।