🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:01:19 PM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "जघन" के ७ परिणाम

अमरकोश २.४.६१ — वनौषधिवर्गः
पनसः कण्टकिफलो निचुलो हिज्जलोऽम्बुजः ।काकोदुम्बरिका फल्गुर्मलयूर्जघनेफला ॥
कटहल के नाम — पनस, कण्टकिफल। जल-बेंत (हिज्जल) के नाम — निचुल, हिज्जल, अम्बुज। कठूमर (जंगली गूलर) के नाम — काकोदुम्बरिका, फल्गु, मलयू, जघनेफला।
अमरकोश २.६.४३ — मनुष्यवर्गः
वर्षीयान्दशमी ज्यायान्पूर्वजस्त्वग्रियोऽग्रजः ।जघन्यजे स्युः कनिष्ठयवीयोऽवरजानुजाः ॥
अत्यन्त वृद्ध — वर्षीयान्, दशमी (नब्बे वर्ष पार), ज्यायान्। बड़ा भाई — पूर्वज, अग्रिय, अग्रज। छोटा भाई — जघन्यज, कनिष्ठ, यवीयान्, अवरज, अनुज।
अमरकोश २.६.७५ — मनुष्यवर्गः
कटो ना श्रोणिफलकं कटिः श्रोणिः ककुद्मती ।पश्चान्नितम्बः स्त्रीकट्याः क्लीबे तु जघनं पुरः ॥
कूल्हे की हड्डी — कट (पुं॰), श्रोणिफलक। कमर — कटि, श्रोणि, ककुद्मती। स्त्री की कमर का पिछला भाग — नितम्ब; अगला भाग — जघन (नपुं॰)।
अमरकोश २.१०.१ — शूद्रवर्गः
शूद्राश्चावरवर्णाश्च वृषलाश्च जघन्यजाः ।आचण्डालात्तु सङ्कीर्णा अम्बष्ठकरणादयः ॥
शूद्र के नाम — शूद्र, अवरवर्ण, वृषल, जघन्यज। अम्बष्ठ, करण आदि से लेकर चाण्डाल तक — 'संकीर्ण' (मिश्र) जातियाँ कहलाती हैं।
अमरकोश ३.१.८० — विशेष्यनिघ्नवर्गः
अन्तो जघन्यं चरममन्त्यपाश्चात्यपश्चिमाः ।मोघं निरर्थकं स्पष्टं स्फुटं प्रव्यक्तमुल्बणम् ॥
अन्तिम — अन्त (पुं॰/नपुं॰), जघन्य, चरम, अन्त्य, पाश्चात्य, पश्चिम। व्यर्थ — मोघ, निरर्थक। स्पष्ट — स्पष्ट, स्फुट, प्रव्यक्त, उल्बण।
अमरकोश ३.३.१६७ — नानार्थवर्गः
कृत्या क्रियादेवतयोस्त्रिषु भेद्ये धनादिभिः ।जन्यं स्याज्जनवादेऽपि जघन्योऽन्त्येऽधमेऽपि च ॥
कृत्या — क्रिया, (अभिचार की) देवी; धन आदि से फोड़े जा सकने वाला (तीनों लिङ्ग)। जन्य — लोकनिन्दा भी (युद्ध, उत्पन्न भी)। जघन्य — अन्तिम, अधम।
अमरकोश ३.३.१८२ — नानार्थवर्गः
वंशाङ्कुरे करीरोऽस्त्री तरुभेदे घटे च ना ।ना चमूजघने हस्तसूत्रे प्रतिसरोऽस्त्रियाम् ॥
करीर — बाँस का अंकुर (पुं॰/नपुं॰); करील का पेड़, घड़ा (पुं॰)। प्रतिसर — सेना का पिछला भाग (पुं॰); कलाई में बाँधा मंगलसूत्र/कंगन (पुं॰/नपुं॰)।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें