📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "जरी" के ७ परिणाम
अमरकोश १.१.२९ — स्वर्गवर्गः
अरविन्दमशोकं च चूतं च नवमल्लिका ।नीलोत्पलं च पञ्चैते पञ्चबाणस्य सायकाः ॥
अरविन्द (कमल), अशोक, चूत (आम्र-मंजरी), नवमल्लिका (चमेली) और नीलकमल — ये पाँच कामदेव (पञ्चबाण) के बाण हैं।
अमरकोश २.१.१२ — भूमिवर्गः
स्त्री शर्करा शर्करिलः शार्करः शर्करावति ।देश एवादिमावेववमुन्नेयाः सिकतावति ॥
कंकड़ (शर्करा, स्त्री॰) वाला प्रदेश — शर्करिल, शार्कर, शर्करावान्; इनमें पहले दो केवल प्रदेश के लिये हैं। इसी प्रकार बालू वाले प्रदेश के नाम (सिकतिल, सैकत, सिकतावान्) समझने चाहिये।
अमरकोश २.४.१३ — वनौषधिवर्गः
काष्ठं दार्विन्धनं त्वेध इध्ममेधः समित्स्त्रियाम् ।निष्कुहः कोटरं वा ना वल्लरिर्मञ्जरिः स्त्रियौ ॥
लकड़ी — काष्ठ, दारु; ईंधन — इन्धन, एध, इध्म; यज्ञ की लकड़ी — एध, समिध् (स्त्री॰); पेड़ का खोखला — निष्कुह, कोटर (पुं॰ विकल्प से); मंजरी — वल्लरि, मंजरि (स्त्री॰)।
अमरकोश २.४.८९ — वनौषधिवर्गः
प्रत्यक्पर्णी केशपर्णी किणिही खरमञ्जरी ।हञ्जिका ब्राह्मणी पद्मा भार्गी ब्राह्मणयष्टिका ॥
चिरचिटा के और नाम — प्रत्यक्पर्णी, केशपर्णी, किणिही, खरमंजरी। भारंगी के नाम — हंजिका, ब्राह्मणी, पद्मा, भार्गी, ब्राह्मणयष्टिका —
अमरकोश २.४.९३ — वनौषधिवर्गः
क्रोष्टुविन्ना सिंहपुच्छी कलशिर्धावनिर्गुहा ।निदिग्धिका स्पृशी व्याघ्री बृहती कण्टकारिका ॥
पिठवन के और नाम — क्रोष्टुविन्ना, सिंहपुच्छी, कलशि, धावनि, गुहा। भटकटैया (कण्टकारी) के नाम — निदिग्धिका, स्पृशी, व्याघ्री, बृहती, कण्टकारिका —
अमरकोश २.५.१७ — सिंहादिवर्गः
दिवान्धः कौशिको घूको दिवाभीतो निशाटनः ।व्याघ्राटः स्याद्भरद्वाजः खञ्जरीटस्तु खञ्जनः ॥
उल्लू के और नाम — दिवान्ध, कौशिक, घूक, दिवाभीत, निशाटन। भरद्वाज पक्षी — व्याघ्राट, भरद्वाज। खंजन — खंजरीट, खंजन।
अमरकोश २.९.२१ — वैश्यवर्गः
मातुलानी तु भङ्गायां व्रीहिभेदस्त्वणुः पुमान् ।किंशारुः सस्यशूकं स्यात्कणिशं सस्यमञ्जरी ॥
भाँग (सन) — मातुलानी, भंगा। धान का एक (बारीक) भेद — अणु (पुं॰)। अनाज का सींकुर — किंशारु, सस्यशूक। अनाज की बाली — कणिश, सस्यमंजरी।