📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "ज्वल" के ६ परिणाम
अमरकोश १.१.६५ — स्वर्गवर्गः
कृपीटयोनिर्ज्वलनो जातवेदास्तनूनपात् ।बर्हिः शुष्मा कृष्णवर्त्मा शोचिष्केश उषर्बुधः ॥
अग्नि के और नाम — कृपीटयोनि, ज्वलन, जातवेदा, तनूनपात्, बर्हि, शुष्मा, कृष्णवर्त्मा, शोचिष्केश, उषर्बुध।
अमरकोश १.५.१४ — धीवर्गः
अवदातः सितो गौरो वलक्षो धवलोऽर्जुनः ।हरिणः पाण्डुरः पाण्डुरीषत्पाण्डुस्तु धूसरः ॥
सफ़ेद के और नाम — अवदात, सित, गौर, वलक्ष, धवल, अर्जुन। पीलापन लिये सफ़ेद — हरिण, पाण्डुर, पाण्डु। हल्का धूमिल सफ़ेद — धूसर।
अमरकोश १.७.१८ — नाट्यवर्गः
शृङ्गारवीरकरुणाद्भुतहास्यभयानकाः ।बीभत्सरौद्रौ च रसाः शृङ्गारः शुचिरुज्ज्वलः ॥
शृंगार, वीर, करुण, अद्भुत, हास्य, भयानक, बीभत्स और रौद्र — ये (आठ) रस हैं। शृंगार रस के नाम — शृंगार, शुचि, उज्ज्वल।
अमरकोश २.७.२४ — ब्रह्मवर्गः
ऋक्सामिधेनी धाय्या च या स्यादग्निसमिन्धने ।गायत्रीप्रमुखं छन्दो हव्यपाके चरुः पुमान् ॥
अग्नि प्रज्वलित करने के समय पढ़ी जाने वाली ऋचा — सामिधेनी, धाय्या। गायत्री आदि — छन्द। हवन के लिये पकाया अन्न — चरु (पुं॰)।
अमरकोश ३.१.४६ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
शिश्विदानोऽकृष्णकर्मा चपलश्चिकुरः समौ ।दोषैकदृक्पुरोभागी निकृतस्त्वनृजुः शठः ॥
पुण्यकर्मा (निर्दोष कर्म वाला) — शिश्विदान, अकृष्णकर्मा। चंचल (बिना सोचे करने वाला) — चपल, चिकुर। केवल दोष देखने वाला — दोषैकदृक्, पुरोभागी। कुटिल — निकृत, अनृजु, शठ।
अमरकोश ३.३.८७ — नानार्थवर्गः
त्रिष्वितो जगदिङ्गेऽपि रक्तं नील्यादि रागि च ।अवदातः सिते पीते शुद्धे बद्धार्जुनौ सितौ ॥
(आगे तीनों लिङ्ग।) जगत् — चलने वाला भी (संसार भी)। रक्त — नील आदि से रँगा, अनुरक्त (लाल भी)। अवदात — सफ़ेद, पीला, शुद्ध। सित — बँधा हुआ, सफ़ेद।