🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:20:20 PM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "तंतु" के ५ परिणाम

अमरकोश १.४.३३ — कालवर्गः
चित्तं तु चेतो हृदयं स्वान्तं हृन्मानसं मनः ॥
मन के नाम — चित्त, चेतस्, हृदय, स्वान्त, हृद्, मानस, मनस् (सब नपुंसकलिङ्ग)।
अमरकोश १.६.२२ — शब्दादिवर्गः
अनक्षरमवाच्यं स्यादाहतं तु मृषार्थकम् ।सोल्लुण्ठनं तु सोत्प्रासं मणितं रतिकूजितम् ॥
न कहने योग्य वचन — अनक्षर, अवाच्य; झूठे अर्थ वाला — आहत; व्यंग्य-उपहास सहित — सोल्लुण्ठन, सोत्प्रास; प्रेम-क्रीड़ा की ध्वनि — मणित।
अमरकोश २.८.२७ — क्षत्रियवर्गः
द्विपाद्यो द्विगुणो दण्डो भागधेयः करो बलिः ।घट्टादिदेयं शुल्कोऽस्त्री प्राभृतं तु प्रदेशनम् ॥
दुगुना दण्ड (जुर्माना) — द्विपाद्य। कर — भागधेय, कर, बलि। घाट आदि पर दिया जाने वाला कर (चुंगी) — शुल्क (पुं॰/नपुं॰)। भेंट — प्राभृत, प्रदेशन।
अमरकोश २.९.२४ — वैश्यवर्गः
ऋद्धमावसितं धान्यं पूतं तु बहुलीकृतम् ।माषादयः शमीधान्ये शूकधान्ये यवादयः ॥
(भूसा अलग करके) ढेर किया अनाज — ऋद्ध, आवसित। (हवा में) ओसाया हुआ साफ़ अनाज — पूत, बहुलीकृत। उड़द आदि — फली वाले अनाज (शमीधान्य); जौ आदि — सींकुर वाले अनाज (शूकधान्य)।
अमरकोश ३.१.८७ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
परिक्षिप्तं तु निवृत्तं मूषितं मुषितार्थकम् ।प्रवृद्धप्रसृते न्यस्तनिसृष्टे गुणिताहते ॥
घेरा हुआ — परिक्षिप्त, निवृत। चुराया हुआ — मूषित, मुषित। फैला/बढ़ा — प्रवृद्ध, प्रसृत। रखा/सौंपा हुआ — न्यस्त, निसृष्ट। गुणा किया हुआ — गुणित, आहत।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें