🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:34:40 AM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "तमि" के ७ परिणाम

अमरकोश १.३.३३ — दिग्वर्गः
भानुर्हंसः सहस्रांशुस्तपनः सविता रविः ।पद्माक्षस्तेजसांराशिश्छायानाथस्तमिस्रहा ॥
सूर्य के और नाम — भानु, हंस, सहस्रांशु, तपन, सविता, रवि, पद्माक्ष, तेजसांराशि, छायानाथ, तमिस्रहा।
अमरकोश १.४.५ — कालवर्गः
विभावरीतमस्विन्यौ रजनी यामिनी तमी ।तमिस्रा तामसी रात्रिर्ज्यौत्स्नी चन्द्रिकयान्विता ॥
रात्रि के और नाम — विभावरी, तमस्विनी, रजनी, यामिनी, तमी। अन्धेरी रात 'तमिस्रा'; चाँदनी वाली रात 'ज्यौत्स्नी' कहलाती है।
अमरकोश १.८.३ — पातालभोगिवर्गः
अन्धकारोऽस्त्रियां ध्वान्तं तमिस्रं तिमिरं तमः ।ध्वान्ते गाढेऽन्धतमसं क्षीणोऽन्धतमसं तमः ॥
अन्धकार के नाम — अन्धकार (पुं॰/नपुं॰), ध्वान्त, तमिस्र, तिमिर, तमस्। घना अन्धकार 'अन्धतमस' और हल्का अन्धकार 'अवतमस' कहलाता है।
अमरकोश २.९.९६ — वैश्यवर्गः
अलङ्कारसुवर्णं यच्छृङ्गीकनकमित्यदः ।दुर्वर्णं रजतं रूप्यं खर्जूरं श्वेतमित्यपि ॥
गहनों का सोना — शृंगीकनक। चाँदी — दुर्वर्ण, रजत, रूप्य, खर्जूर, श्वेत।
अमरकोश ३.१.८५ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
ग्रन्थितं सन्दितं दृब्धं विसृतं विस्तृतं ततम् ।अन्तर्गतं विस्मृतं स्यात्प्राप्तप्रणिहिते समे ॥
गूँथा हुआ — ग्रन्थित, सन्दित, दृब्ध। फैला हुआ — विसृत, विस्तृत, तत। भूला हुआ — अन्तर्गत, विस्मृत। प्राप्त — प्राप्त, प्रणिहित।
अमरकोश ३.२.७ — सङ्कीर्णवर्गः
वर्धनं छेदनेऽथ द्वे आनन्दनसभाजने ।आप्रच्छन्नमथाम्नायः सम्प्रदायः क्षये क्षिया ॥
काटना — वर्धन, छेदन। (मिलने पर) कुशल-प्रश्न आदि से प्रसन्न करना — आनन्दन, सभाजन, आप्रच्छन्न। गुरु-परम्परा से प्राप्त उपदेश — आम्नाय, सम्प्रदाय। क्षय — क्षय, क्षिया।
अमरकोश ३.५.३६ — लिङ्गादिसङ्ग्रहवर्गः
अर्धर्चादौ घृतादीनां पुंस्त्वाद्यं वैदिकं ध्रुवम् ।तन्नोक्तमिह लोकेऽपि तच्चेदस्त्यस्तु शेषवत् ॥
अर्धर्च आदि गण में 'घृत' आदि शब्दों का जो पुल्लिंग आदि रूप वेद में निश्चित है, वह यहाँ नहीं कहा गया; यदि लोक-व्यवहार में भी वह मिले, तो उसे शेष (पुं॰-नपुं॰ दोनों) की तरह मान लें।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें