📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "तोष" के ६ परिणाम
अमरकोश १.१.५३ — स्वर्गवर्गः
सुत्रामा गोत्रभिद्वज्री वासवो वृत्रहा वृषा ।वास्तोष्पतिः सुरपतिर्बलारातिः शचीपतिः ॥
इन्द्र के और नाम — सुत्रामा, गोत्रभित्, वज्री, वासव, वृत्रहा, वृषा, वास्तोष्पति, सुरपति, बलाराति, शचीपति।
अमरकोश २.७.२५ — ब्रह्मवर्गः
आमिक्षा सा शृतोष्णे या क्षीरे स्याद्दधियोगतः ।धवित्रं व्यजनं तद्यद्रचितं मृगचर्मणा ॥
गरम उबले दूध में दही मिलाने से जो (छेना) बनता है — आमिक्षा। मृगचर्म से बना (यज्ञाग्नि का) पंखा — धवित्र।
अमरकोश २.७.५३ — ब्रह्मवर्गः
नियमस्तु स तत्कर्म नित्यमागन्तुसाधनम् ।क्षौरं तु भद्राकरणं मुण्डनं वपनं त्रिषु ॥
जो नित्य कर्म बाहरी साधनों से होता है (शौच, सन्तोष आदि) — नियम। बाल मुँडाना — क्षौर, भद्राकरण, मुण्डन, वपन (तीनों लिङ्ग)।
अमरकोश ३.३.१३३ — नानार्थवर्गः
आराधनं साधने स्यादवाप्तौ तोषणेऽपि च ।अधिष्ठानं चक्रपुरप्रभावाध्यासनेष्वपि ॥
आराधन — साधना (सिद्ध करना), प्राप्ति, प्रसन्न करना (पूजा)। अधिष्ठान — पहिया, नगर, प्रभाव, बैठना (आश्रय)।
अमरकोश ३.३.२५९ — नानार्थवर्गः
खेदानुकम्पासन्तोषविस्मयामन्त्रणे बत ।हन्त हर्षेऽनुकम्पायां वाक्यारम्भविषादयोः ॥
'बत' — खेद, दया, सन्तोष, आश्चर्य, सम्बोधन। 'हन्त' — हर्ष, दया, वाक्य-आरम्भ, विषाद।
अमरकोश ३.५.२२ — लिङ्गादिसङ्ग्रहवर्गः
द्विहीनेऽन्यच्च खारण्यपर्णश्वभ्रहिमोदकम् ।शीतोष्णमांसरुधिरमुखाक्षिद्रविणं बलम् ॥
अब नपुंसकलिङ्ग — आकाश, वन, पत्ता, गड्ढा, बर्फ़, जल, शीत, उष्ण, मांस, रक्त, मुख, आँख, धन, बल (के पर्याय) —