📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "दमन" के ४ परिणाम
अमरकोश १.१.५१ — स्वर्गवर्गः
कर्ममोटी तु चामुण्डा चर्ममुण्डा तु चर्चिका ।इन्द्रो मरुत्वान्मघवा बिडौजाः पाकशासनः ॥
चामुण्डा को 'कर्ममोटी' और 'चर्ममुण्डा' को 'चर्चिका' भी कहते हैं। इन्द्र के नाम — इन्द्र, मरुत्वान्, मघवा, बिडौजा, पाकशासन।
अमरकोश २.६.१३९ — मनुष्यवर्गः
शयनं मञ्चपर्यङ्कपल्यङ्काः खट्वया समाः ।गेन्दुकः कन्दुको दीपः प्रदीपः पीठमासनम् ॥
शयन (बिस्तर)। पलंग/खाट — मंच, पर्यंक, पल्यंक, खट्वा। गेंद — गेन्दुक, कन्दुक। दीपक — दीप, प्रदीप। आसन — पीठ, आसन।
अमरकोश २.७.४६ — ब्रह्मवर्गः
तपस्वी तापसः पारिकाङ्क्षी वाचंयमो मुनिः ।तपःक्लेशसहो दान्तो वर्णिनो ब्रह्मचारिणः ॥
तपस्वी — तपस्वी, तापस, पारिकांक्षी। मौनव्रती — वाचंयम, मुनि। तप के कष्ट सहने वाला — दान्त। ब्रह्मचारी — वर्णी, ब्रह्मचारी।
अमरकोश ३.३.२४४ — नानार्थवर्गः
लालसे प्रार्थनौत्सुक्ये हिंसा चौर्यादिकर्म च ।प्रसूरश्वापि भूद्यावौ रोदस्यौ रोदसी च ते ॥
लालसा — याचना, उत्सुकता। हिंसा — चोरी आदि (दूसरों को कष्ट देने वाला) कर्म भी। प्रसू — घोड़ी भी (माता भी)। रोदसी — पृथ्वी और आकाश (द्विवचन)।