📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "दरी" के ७ परिणाम
अमरकोश २.३.६ — शैलवर्गः
दरी तु कन्दरो वा स्त्री देवखातबिले गुहा ।गह्वरं गण्डशैलास्तु च्युताः स्थूलोपला गिरेः ॥
पर्वत की खोह — दरी, कन्दर (पुं॰/स्त्री॰); प्राकृतिक गुफ़ा — देवखात, बिल, गुहा, गह्वर; पर्वत से गिरी बड़ी चट्टानें — गण्डशैल।
अमरकोश २.४.३६ — वनौषधिवर्गः
श्रीपर्णी भद्रपर्णी च काश्मर्यश्चाप्यथ द्वयोः ।कर्कन्धूर्बदरी कोलिः कोलं कुवलफेनिले ॥
गम्हार के और नाम — श्रीपर्णी, भद्रपर्णी, काश्मर्य। बेर के पेड़ के नाम — कर्कन्धू, बदरी, कोलि (पुं॰/स्त्री॰)। बेर (फल) के नाम — कोल, कुवल, फेनिल —
अमरकोश २.४.८९ — वनौषधिवर्गः
प्रत्यक्पर्णी केशपर्णी किणिही खरमञ्जरी ।हञ्जिका ब्राह्मणी पद्मा भार्गी ब्राह्मणयष्टिका ॥
चिरचिटा के और नाम — प्रत्यक्पर्णी, केशपर्णी, किणिही, खरमंजरी। भारंगी के नाम — हंजिका, ब्राह्मणी, पद्मा, भार्गी, ब्राह्मणयष्टिका —
अमरकोश २.६.४ — मनुष्यवर्गः
सुन्दरी रमणी रामा कोपना सैव भामिनी ।वरारोहा मत्तकाशिन्युत्तमा वरवर्णिनी ॥
सुन्दरी, रमणी, रामा (भी स्त्री-विशेष)। क्रोधशील स्त्री — कोपना, भामिनी। श्रेष्ठ स्त्री — वरारोहा, मत्तकाशिनी, उत्तमा, वरवर्णिनी।
अमरकोश ३.१.२ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
स्त्रीदाराद्यैर्यद्विशेष्यं यादृशैः प्रस्तुतं पदैः ।गुणद्रव्यक्रियाशब्दास्तथा स्युस्तस्यभेदकाः ॥
जिस विशेष्य को स्त्रीलिङ्ग, 'दार' (पुं॰ बहुवचन) आदि जैसे शब्दों से कहा गया हो, उसके भेदक (विशेषण) गुण-, द्रव्य- और क्रिया-वाचक शब्द भी उसी (लिङ्ग-वचन) के अनुसार होंगे।
अमरकोश ३.३.१५३ — नानार्थवर्गः
वामौ वल्गुप्रतीपौ द्वावधमौ न्यूनकुत्सितौ ।जीर्णं च परिभुक्तं च यातयाममिदं द्वयम् ॥
वाम — सुन्दर, विपरीत (और बायाँ)। अधम — कम, निन्दित। यातयाम — पुराना (बासी), भोगा हुआ (जूठा)।
अमरकोश ३.३.१९३ — नानार्थवर्गः
दरोऽस्त्रियां भये श्वभ्रे वज्रोऽस्त्री हीरके पवौ ।तन्त्रं प्रधाने सिद्धान्ते सूत्रवाये परिच्छदे ॥
दर (पुं॰/नपुं॰) — भय, गड्ढा (गुफा)। वज्र (पुं॰/नपुं॰) — हीरा, इन्द्र का वज्र। तन्त्र — प्रधान, सिद्धान्त (शास्त्र), करघा, साज़-सामान (और शासन-व्यवस्था)।