📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "दलन" के ५ परिणाम
अमरकोश १.२.३ — व्योमवर्गः
तारापथोऽन्तरिक्षं च मेघाध्वा च महाबिलम् ।विहायाः शकुने पुंसि गगने पुन्नपुंसकम् ॥
आकाश के और नाम — तारापथ, अन्तरिक्ष, मेघाध्वा, महाबिल। 'विहायस्' शब्द पक्षी के अर्थ में पुंलिङ्ग, और आकाश के अर्थ में पुंलिङ्ग-नपुंसकलिङ्ग दोनों में है।
अमरकोश १.७.३१ — नाट्यवर्गः
उत्साहोऽध्यवसायः स्यात्स वीर्यमतिशक्तिभाक् ।कपटोऽस्त्री व्याजदम्भोपधयश्छद्मकैतवे ॥
उत्साह — उत्साह, अध्यवसाय; अत्यधिक शक्ति वाला उत्साह 'वीर्य' कहलाता है। छल के नाम — कपट (पुं॰/नपुं॰), व्याज, दम्भ, उपधि, छद्म, कैतव।
अमरकोश २.७.४४ — ब्रह्मवर्गः
मुख्यः स्यात्प्रथमः कल्पोऽनुकल्पस्तु ततोऽधमः ।संस्कारपूर्वं ग्रहणं स्यादुपाकरणं श्रुतेः ॥
मुख्य (प्रथम) विधि — मुख्य कल्प। उससे निम्न (विकल्प) — अनुकल्प। संस्कारपूर्वक वेद-अध्ययन का आरम्भ — उपाकरण।
अमरकोश २.८.१३ — क्षत्रियवर्गः
यथार्हवर्णः प्रणिधिरपसर्पश्चरः स्पशः ।चारश्च गूढपुरुषश्चाप्तप्रत्ययितौ समौ ॥
गुप्तचर — यथार्हवर्ण, प्रणिधि, अपसर्प, चर, स्पश, चार, गूढपुरुष। विश्वसनीय — आप्त, प्रत्ययित।
अमरकोश ३.३.१४४ — नानार्थवर्गः
स्याद्भेर्यां दुन्दुभिः पुंसि स्यादक्षे दुन्दुभिः स्त्रियाम् ।स्यान्महारजते क्लीबं कुसुम्भं करके पुमान् ॥
दुन्दुभि — नगाड़ा (पुं॰); पासा (स्त्री॰)। कुसुम्भ — केसर/कुसुम (नपुं॰); कमण्डलु (पुं॰)।