📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "दाया" के ५ परिणाम
अमरकोश २.६.८६ — मनुष्यवर्गः
द्वौ संहतौ संहतलप्रतलौ वामदक्षिणौ ।पाणिर्निकुब्जः प्रसृतिस्तौ युतावञ्जलिः पुमान् ॥
दोनों (बायाँ-दायाँ) हथेलियाँ फैलाकर मिलाना — संहतल, प्रतल। अधमुड़ा (कटोरी जैसा) एक हाथ — प्रसृति। वैसे दो हाथ जोड़ने पर — अंजलि (पुं॰)।
अमरकोश ३.१.८ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
दुर्मना विमना अन्तर्मनाः स्यादुत्क उन्मनाः ।दक्षिणे सरलोदारौ सुकलो दातृभोक्तरि ॥
उदास मन वाला — दुर्मना, विमना, अन्तर्मना। उत्कण्ठित — उत्क, उन्मना। सरल-स्वभाव — दक्षिण, सरल, उदार। दान देने और भोगने वाला — सुकल।
अमरकोश ३.३.९६ — नानार्थवर्गः
अभिप्रायवशौ छन्दावब्दौ जीमूतवत्सरौ ।अपवादौ तु निन्दाज्ञे दायादौ सुतबान्धवौ ॥
छन्द — अभिप्राय (इच्छा), वश (अधीनता)। अब्द — बादल, वर्ष। अपवाद — निन्दा, आज्ञा (विशेष नियम)। दायाद — पुत्र, सगोत्र सम्बन्धी (उत्तराधिकारी)।
अमरकोश ३.३.१२० — नानार्थवर्गः
ह्लादिन्यौ वज्रतडितौ वन्दायामपि कामिनी ।त्वग्देहयोरपि तनुः सूनाधो जिह्विकापि च ॥
ह्लादिनी — वज्र, बिजली। कामिनी — बाँदा (एक परजीवी पौधा) भी (स्त्री भी)। तनु — त्वचा, शरीर (और पतला)। सूना — जीभ के नीचे की छोटी जीभ भी (कसाईख़ाना, पुत्री भी)।
अमरकोश ३.४.१९ — अव्ययवर्गः
पुनरर्थेऽङ्ग निन्दायां दुष्ठु सुष्ठु प्रशंसने ।सायं साये प्रगे प्रातः प्रभाते निकषान्तिके ॥
फिर (पुनः) — अंग। निन्दा (बुरा) — दुष्ठु। प्रशंसा (अच्छा) — सुष्ठु। सन्ध्या — सायम्। सवेरा — प्रगे, प्रातः। निकट — निकषा।