🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:03:49 PM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "दोर" के ७ परिणाम

अमरकोश १.१.१८ — स्वर्गवर्गः
नाभिजन्माण्डजः पूर्वो निधनः कमलोद्भवः ।सदानन्दो रजोमूर्तिः सत्यको हंसवाहनः ॥
ब्रह्मा के और नाम — नाभिजन्मा, अण्डज, पूर्व, निधन, कमलोद्भव, सदानन्द, रजोमूर्ति, सत्यक, हंसवाहन।
अमरकोश १.१.८३ — स्वर्गवर्गः
कुबेरस्त्र्यम्बकसखो यक्षराड्गुह्यकेश्वरः ।मनुष्यधर्मा धनदो राजराजो धनाधिपः ॥
कुबेर के नाम — कुबेर, त्र्यम्बकसख, यक्षराज, गुह्यकेश्वर, मनुष्यधर्मा, धनद, राजराज, धनाधिप।
अमरकोश १.७.३७ — नाट्यवर्गः
क्रन्दितं रुदितं क्रुष्टं जृम्भस्तु त्रिषु जृम्भणम् ।विप्रलम्भो विसंवादो रिङ्खणं स्खलनं समे ॥
रोना — क्रन्दित, रुदित, क्रुष्ट; जम्भाई — जृम्भ (तीनों लिङ्गों में), जृम्भण; वादा करके न निभाना — विप्रलम्भ, विसंवाद; फिसलना/चूकना — रिंखण, स्खलन (समानार्थक)।
अमरकोश २.६.८१ — मनुष्यवर्गः
भुजबाहू प्रवेष्टो दोः स्यात्कफोणिस्तु कूर्परः ।अस्योपरि प्रगण्डः स्यात्प्रकोष्ठस्तस्य चाप्यधः ॥
बाँह — भुज, बाहु, प्रवेष्ट, दोस्। कोहनी — कफोणि, कूर्पर। कोहनी के ऊपर का भाग — प्रगण्ड; नीचे (कलाई तक) का भाग — प्रकोष्ठ।
अमरकोश २.१०.८ — शूद्रवर्गः
नाडिन्धमः स्वर्णकारः कलादो रुक्मकारकः ।स्याच्छाङ्खिकः काम्बविकः शौल्बिकस्ताम्रकुट्टकः ॥
सुनार — नाडिन्धम (फुँकनी से फूँकने वाला), स्वर्णकार, कलाद, रुक्मकारक। शंख का काम करने वाला — शांखिक, काम्बविक। ठठेरा (ताँबे का काम करने वाला) — शौल्बिक, ताम्रकुट्टक।
अमरकोश ३.५.१२ — लिङ्गादिसङ्ग्रहवर्गः
करगण्डोष्ठदोर्दन्तकन्ठकेशनखस्तनाः ।अह्नाहान्ताः क्ष्वेडभेदा रात्रान्ताः प्रागसंख्यकाः ॥
(पुल्लिंग —) हाथ, गाल, होंठ, बाँह, दाँत, गला, बाल, नाख़ून, स्तन (के पर्याय); 'अह्न'/'अह' अन्त वाले (पूर्वाह्णः, द्व्यहः); विष के भेद; और 'रात्र' अन्त वाले जिनके पहले संख्या न हो (अहोरात्रः) —
अमरकोश ३.५.३७ — लिङ्गादिसङ्ग्रहवर्गः
स्त्रीपुंसयोरपत्यान्ता द्विचतुष्षट्पदोरगाः ।जातिभेदाः पुमाख्याश्च स्त्रीयोगैः सह मल्लकः ॥
स्त्रीलिङ्ग और पुल्लिंग दोनों में — अपत्य (सन्तान) अर्थ वाले (औपगवः/औपगवी), दो पैर (मनुष्य/पक्षी), चार पैर (पशु), छह पैर (भ्रमर) वाले और साँप, जाति-भेद, और पुरुष-नाम स्त्री-प्रत्यय के साथ (ब्राह्मणः/ब्राह्मणी); मल्लक —
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें