📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "द्यू" के ७ परिणाम
अमरकोश २.१०.४४ — शूद्रवर्गः
धूर्तोऽक्षदेवी कितवोऽक्षधूर्तो द्यूतकृत्समाः ।स्युर्लग्नकाः प्रतिभुवः सभिका द्यूतकारकाः ॥
जुआरी — धूर्त, अक्षदेवी, कितव, अक्षधूर्त, द्यूतकृत्। ज़मानतदार — लग्नक, प्रतिभू। जुआघर का मालिक — सभिक, द्यूतकारक।
अमरकोश २.१०.४५ — शूद्रवर्गः
द्यूतोऽस्त्रियामक्षवती कैतवं पण इत्यपि ।पणोऽक्षेषु ग्लहोऽक्षास्तु देवनाः पाशकाश्च ते ॥
जुआ — द्यूत (पुं॰/नपुं॰), अक्षवती, कैतव, पण। जुए का दाँव — ग्लह। पासे — अक्ष, देवन, पाशक।
अमरकोश ३.१.२१ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
आद्यूनः स्यादौदरिको विजिगीषाविवर्जिते ।उभौ त्वात्मम्भरिः कुक्षिम्भरिः स्वोदरपूरके ॥
विजय की इच्छा से रहित (केवल पेट की चिन्ता वाला) — आद्यून, औदरिक। केवल अपना पेट भरने वाला — आत्मम्भरि, कुक्षिम्भरि।
अमरकोश ३.३.५३ — नानार्थवर्गः
पणो द्यूतादिषूत्सृष्टे भृतौ मूल्ये धनेऽपि च ।मौर्व्यां द्रव्याश्रिते सत्वशौर्यसन्ध्यादिके गुणः ॥
पण — जुए आदि का दाँव, मज़दूरी, मूल्य, धन। गुण — धनुष की डोरी, द्रव्य में रहने वाला धर्म (रूप-रस आदि), सत्त्व आदि तीन गुण, शौर्य आदि, सन्धि आदि (छह राजगुण)।
अमरकोश ३.३.१८० — नानार्थवर्गः
दुरोदरो द्यूतकारे पणे द्यूते दुरोदरम् ।महारण्ये दुर्गपथे कान्तारं पुन्नपुंसकम् ॥
दुरोदर — जुआरी (पुं॰); दाँव, जुआ (नपुं॰)। कान्तार (पुं॰/नपुं॰) — घना जंगल, दुर्गम मार्ग।
अमरकोश ३.३.२३४ — नानार्थवर्गः
कोषोऽस्त्री कुड्मले खड्गपिधानेऽर्थौघदिव्ययोः ।द्यूतेऽक्षे शारिफलकेऽप्याकर्षोऽथाक्षमिन्द्रिये ॥
कोष (पुं॰/नपुं॰) — कली, म्यान, ख़ज़ाना, दिव्य (229 का ही 'ष' वाला रूप)। आकर्ष — जुआ, पासा, बिसात। अक्ष — इन्द्रिय (नपुं॰) —
अमरकोश ३.३.२३५ — नानार्थवर्गः
ना द्यूताङ्गे कर्षचक्रे व्यवहारे कलिद्रुमे ।कर्षूर्वार्त्ता करीषाग्निः कर्षूः कुल्याभिधायिनी ॥
अक्ष (पुं॰) — पासा, (भार) कर्ष/पहिये का धुरा, मुक़दमा (व्यवहार), बहेड़ा वृक्ष। कर्षु — उपलों की आग, जीविका (कृषि) (पुं॰); नहर (स्त्री॰, कर्षू)।