🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:47:32 PM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "द्राण" के ७ परिणाम

अमरकोश १.१.४३ — स्वर्गवर्गः
ब्राह्मी माहेश्वरी चैव कौमारी वैष्णवी तथा ।वारीही च तथेन्द्राणी चामुण्डा सप्तमातरः ॥
ब्राह्मी, माहेश्वरी, कौमारी, वैष्णवी, वाराही, इन्द्राणी और चामुण्डा — ये सात मातृकाएँ हैं।
अमरकोश १.१.४६ — स्वर्गवर्गः
शिवा भवानी रुद्राणी शर्वाणी सर्वमङ्गला ।अपर्णा पार्वती दुर्गा मृडानी चण्डिकाम्बिका ॥
पार्वती के और नाम — शिवा, भवानी, रुद्राणी, शर्वाणी, सर्वमंगला, अपर्णा, पार्वती, दुर्गा, मृडानी, चण्डिका, अम्बिका।
अमरकोश १.१.५५ — स्वर्गवर्गः
आखण्डलः सहस्राक्ष ऋभुक्षास्तस्य तु प्रिया ।पुलोमजा शचीन्द्राणी नगरी त्वमरावती ॥
इन्द्र के और नाम — आखण्डल, सहस्राक्ष, ऋभुक्षा। उनकी पत्नी के नाम — पुलोमजा, शची, इन्द्राणी; और उनकी नगरी अमरावती है।
अमरकोश १.१०.१९ — वारिवर्गः
क्षुद्राण्डमत्स्यसङ्घातः पोताधानमथो झषाः ।रोहितो मद्गुरः शालो राजीवः शकुलस्तिमिः ॥
अण्डों से निकली छोटी मछलियों का समूह — पोताधान। मछलियों के भेद — रोहित, मद्गुर, शाल, राजीव, शकुल, तिमि —
अमरकोश २.४.६८ — वनौषधिवर्गः
कालस्कन्धस्तमालः स्यात्तापिच्छोऽप्यथ सिन्दुके ।सिन्दुवारेन्द्रसुरसौ निर्गुण्डीन्द्राणिकेत्यपि ॥
तमाल के नाम — कालस्कन्ध, तमाल, तापिच्छ। सम्हालू (सिन्दुवार) के नाम — सिन्दुक, सिन्दुवार, इन्द्रसुरस, निर्गुण्डी, इन्द्राणिका।
अमरकोश ३.१.३३ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
स्वप्नक्शयालुर्निद्रालुर्निद्राणशयितौ समौ ।पराङ्मुखः पराचीनः स्यादवाङप्यधोमुखः ॥
सोने के स्वभाव वाला — स्वप्नज्, शयालु, निद्रालु। सोया हुआ — निद्राण, शयित। मुँह फेरे हुए — पराङ्मुख, पराचीन। नीचे मुँह वाला — अवाङ्, अधोमुख।
अमरकोश ३.३.१७६ — नानार्थवर्गः
मखेषु यूपखण्डेऽपि स्वरुर्गुह्येऽप्यवस्करः ।आडम्बरस्तूर्यरवे गजेन्द्राणां च गर्जिते ॥
स्वरु — यज्ञ, यूप का टुकड़ा (और वज्र, बाण)। अवस्कर — गुप्तांग भी (मल/कूड़ा भी)। आडम्बर — तुरही/नगाड़े की ध्वनि, हाथियों की चिंघाड़ (और दिखावा)।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें