🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:47:06 AM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "द्विजा" के ६ परिणाम

अमरकोश २.४.१२० — वनौषधिवर्गः
ताम्बूलवल्ली तम्बूली नागवल्ल्यप्यथ द्विजा ।हरेणू रेणुका कौन्ती कपिला भस्मगन्धिनी ॥
पान की बेल — ताम्बूलवल्ली, ताम्बूली, नागवल्ली। रेणुका (सम्भालू-बीज) के नाम — द्विजा, हरेणु, रेणुका, कौन्ती, कपिला, भस्मगन्धिनी।
अमरकोश २.५.३५ — सिंहादिवर्गः
शकुन्तिपक्षिशकुनिशकुन्तशकुनद्विजाः ।पतत्रिपत्रिपतगपतत्पत्ररथाण्डजाः ॥
पक्षी के और नाम — शकुन्ति, पक्षी, शकुनि, शकुन्त, शकुन, द्विज, पतत्री, पत्री, पतग, पतत्, पत्ररथ, अण्डज।
अमरकोश २.७.४ — ब्रह्मवर्गः
आश्रमोऽस्त्री द्विजात्यग्रजन्मभूदेववाडवाः ।विप्रश्च ब्राह्मणोऽसौ षट्कर्मा यागादिभिर्वृतः ॥
(इन चारों का नाम) आश्रम (पुं॰/नपुं॰)। ब्राह्मण के नाम — द्विजाति, अग्रजन्मा, भूदेव, वाडव, विप्र, ब्राह्मण। यज्ञ आदि छह कर्मों से युक्त ब्राह्मण — षट्कर्मा।
अमरकोश ३.३.३६ — नानार्थवर्गः
परिधानाञ्चले कच्छो जलप्रान्ते त्रिलिङ्गकः ।केकि तार्क्ष्यावहिभुजौ दन्तविप्राण्डजा द्विजाः ॥
कच्छ — धोती का पिछला छोर (काछ); जल के किनारे की भूमि (तीनों लिङ्ग)। अहिभुज (साँप खाने वाला) — मोर, गरुड़। द्विज — दाँत, ब्राह्मण, पक्षी।
अमरकोश ३.३.५४ — नानार्थवर्गः
निर्व्यापारस्थितौ कालविशेषोत्सवयोः क्षणः ।वर्णो द्विजादौ शुक्लादौ स्तुतौ वर्णं तु वाक्षरे ॥
क्षण — कामकाज से ख़ाली समय (फ़ुर्सत), समय का एक अंश, उत्सव। वर्ण — ब्राह्मण आदि वर्ण, सफ़ेद आदि रंग, स्तुति; अक्षर (पुं॰/नपुं॰)।
अमरकोश ३.५.४३ — लिङ्गादिसङ्ग्रहवर्गः
अर्थान्ताः प्राद्यलम्प्राप्तापन्नपूर्वाः परोपगाः ।तद्धितार्थो द्विगुः संख्यासर्वनामतदन्तकाः ॥
(विशेष्य के अनुसार लिङ्ग वाले —) 'अर्थ' अन्त वाले समास (द्विजार्थः सूपः/द्विजार्था यवागूः), प्र आदि उपसर्ग, 'अलम्', 'प्राप्त', 'आपन्न' पूर्व वाले समास; तद्धितार्थ द्विगु; संख्या, सर्वनाम और उनसे अन्त होने वाले —
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें