🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:35:04 PM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "धुर्" के ६ परिणाम

अमरकोश २.८.५५ — क्षत्रियवर्गः
त्रिषु द्वैपादयो रथ्या रथकट्या रथव्रजे ।धूः स्त्री क्लीबे यानमुखं स्याद्रथाङ्गमपस्करः ॥
(द्वैप आदि तीनों लिङ्गों में।) रथों का समूह — रथ्या, रथकट्या, रथव्रज। रथ का धुरा/जुआ — धुर् (स्त्री॰), यानमुख (नपुं॰)। रथ का कोई भी अंग — रथांग, अपस्कर।
अमरकोश २.९.२५ — वैश्यवर्गः
शालयः कलमाद्याश्च षष्टिकाद्याश्च पुंस्यमी ।तृणधान्यानि नीवाराः स्त्री गवेधुर्गवेधुका ॥
कलम, साठी आदि धान — शालि (पुं॰)। बिना बोए उगने वाले अनाज (तिन्नी) — तृणधान्य, नीवार। मुनियों का एक जंगली अन्न — गवेधु, गवेधुका (स्त्री॰)।
अमरकोश २.९.६६ — वैश्यवर्गः
धुर्वहे धुर्यधौरेयधुरीणाः सधुरन्धराः ।उभावेकधुरीणैकधुरावेकधुरावहे ॥
भार (जुआ) ढोने वाला बैल — धुर्वह, धुर्य, धौरेय, धुरीण, धुरन्धर। एक ही ओर का जुआ ढोने वाला — एकधुरीण, एकधुर, एकधुरावह।
अमरकोश २.१०.४२ — शूद्रवर्गः
मैरेयमासवः सीधुर्मेन्दको जगलः समौ ।सन्धानं स्यादभिषवः किण्वं पुंसि तु नग्नहूः ॥
गन्ने आदि से बनी मदिरा — मैरेय, आसव, सीधु। मदिरा की तलछट — मेदक, जगल। (मदिरा) बनाने की क्रिया — सन्धान, अभिषव। ख़मीर (बीज) — किण्व, नग्नहू (पुं॰)।
अमरकोश ३.३.१०७ — नानार्थवर्गः
विधुर्विष्णौ चन्द्रमसि परिच्छेदे बिलेऽवधिः ।विधिर्विधाने दैवेऽपि प्रणिधिः प्रार्थने चरे ॥
विधु — विष्णु, चन्द्रमा। अवधि — सीमा, बिल (छेद)। विधि — विधान (नियम), भाग्य (और ब्रह्मा)। प्रणिधि — प्रार्थना, गुप्तचर।
अमरकोश ३.३.१०८ — नानार्थवर्गः
बुधवृद्धौ पण्डितेऽपि स्कन्धः समुदयेऽपि च ।देशे नदविशेषेऽब्धौ सिन्धुर्ना सरिति स्त्रियाम् ॥
बुध, वृद्ध — विद्वान् भी। स्कन्ध — समूह भी (कन्धा भी)। सिन्धु — (पुं॰) सिन्ध देश, सिन्धु नद, समुद्र; (स्त्री॰) नदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें