📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "नहर" के ८ परिणाम
अमरकोश १.१०.३४ — वारिवर्गः
शतद्रुस्तु शुतुद्रिः स्याद्विपाशा तु विपाट्स्त्रियाम् ।शोणो हिरण्यवाहः स्यात्कुल्याल्पा कृत्रिमा सरित् ॥
सतलुज के नाम — शतद्रु, शुतुद्रि; व्यास नदी के — विपाशा, विपाश् (स्त्री॰); सोन नद के — शोण, हिरण्यवाह; छोटी कृत्रिम नहर — कुल्या।
अमरकोश १.१०.४३ — वारिवर्गः
मृणालं बिसमब्जादिकदम्बे षण्डमस्त्रियाम् ।करहाटः शिफाकन्दः किञ्जल्कः केसरोऽस्त्रियाम् ॥
कमल-नाल का रेशा — मृणाल, बिस; कमलों का समूह — षण्ड (पुं॰/नपुं॰); कमल की जड़ — करहाट, शिफाकन्द; कमल का केसर (पराग-तन्तु) — किंजल्क, केसर (पुं॰/नपुं॰)।
अमरकोश २.४.६३ — वनौषधिवर्गः
कपिला भस्मगर्भा सा शिरीषस्तु कपीतनः ।भण्डिलोऽप्यथ चाम्पेयश्चम्पको हेमपुष्पकः ॥
सफ़ेद शीशम — कपिला, भस्मगर्भा। सिरस के नाम — शिरीष, कपीतन, भण्डिल। चम्पा के नाम — चाम्पेय, चम्पक, हेमपुष्पक।
अमरकोश २.४.१२८ — वनौषधिवर्गः
कुणिः कच्छः कान्तलको नन्दिवृक्षोऽथ राक्षसी ।चण्डा धनहरी क्षेमदुष्पत्रगणहासकाः ॥
तुन के और नाम — कुणि, कच्छ, कान्तलक, नन्दिवृक्ष। चण्डा (गन्धद्रव्य) के नाम — राक्षसी, चण्डा, धनहरी, क्षेम, दुष्पत्र, गणहासक —
अमरकोश २.४.१३८ — वनौषधिवर्गः
पटुपर्णी हैमवती स्वर्णक्षीरी हिमावती ।हयपुच्छी तु काम्बोजी माषपर्णी महासहा ॥
सत्यानाशी/स्वर्णक्षीरी के नाम — पटुपर्णी, हैमवती, स्वर्णक्षीरी, हिमावती। माषपर्णी (जंगली उड़द) — हयपुच्छी, काम्बोजी, माषपर्णी, महासहा।
अमरकोश ३.२.१९ — सङ्कीर्णवर्गः
हिंसाकर्माभिचारः स्याज्जागर्या जागरा द्वयोः ।विघ्नोऽन्तरायः प्रत्यूहः स्यादुपघ्नोऽन्तिकाश्रये ॥
(तन्त्र से) मारण आदि — अभिचार। जागना — जागर्या, जागरा (पुं॰/स्त्री॰)। बाधा — विघ्न, अन्तराय, प्रत्यूह। निकट का सहारा — उपघ्न, अन्तिकाश्रय।
अमरकोश ३.३.१३८ — नानार्थवर्गः
बाष्पमूष्माश्रु कशिपु त्वन्नमाच्छादनं द्वयम् ।तल्पं शय्याट्टदारेषु स्तम्बेऽपि विटपोऽस्त्रियाम् ॥
बाष्प — भाप (गर्मी), आँसू। कशिपु — अन्न, वस्त्र (बिछौना)। तल्प — शय्या, अटारी, पत्नी। विटप (पुं॰/नपुं॰) — झाड़ी/गुच्छा भी (शाखा/वृक्ष भी)।
अमरकोश ३.३.२३५ — नानार्थवर्गः
ना द्यूताङ्गे कर्षचक्रे व्यवहारे कलिद्रुमे ।कर्षूर्वार्त्ता करीषाग्निः कर्षूः कुल्याभिधायिनी ॥
अक्ष (पुं॰) — पासा, (भार) कर्ष/पहिये का धुरा, मुक़दमा (व्यवहार), बहेड़ा वृक्ष। कर्षु — उपलों की आग, जीविका (कृषि) (पुं॰); नहर (स्त्री॰, कर्षू)।