🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:32:08 PM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "निम्न" के ७ परिणाम

अमरकोश १.१०.१५ — वारिवर्गः
निम्नं गभीरं गम्भीरमुत्तानं तद्विपर्यये ।अगाधमतलस्पर्शे कैवर्ते दाशधीवरौ ॥
गहरा — निम्न, गभीर, गम्भीर; उसका उल्टा (उथला) — उत्तान; जिसका तल न छुआ जा सके — अगाध, अतलस्पर्श। मछुआरे के नाम — कैवर्त, दाश, धीवर।
अमरकोश १.१०.३० — वारिवर्गः
तरङ्गिणी शैवलिनी तटिनी ह्रादिनी धुनी ।स्रोतस्विनी द्वीपवती स्रवन्ती निम्नगापगा ॥
नदी के और नाम — तरंगिणी, शैवलिनी, तटिनी, ह्रादिनी, धुनी, स्रोतस्विनी, द्वीपवती, स्रवन्ती, निम्नगा, आपगा।
अमरकोश १.१०.३१ — वारिवर्गः
कूलङ्कषा निर्झरिणी रोधोवक्रा सरस्वती ।गङ्गा विष्णुपदी जह्नुतनया सुरनिम्नगा ॥
नदी के और नाम — कूलंकषा, निर्झरिणी, रोधोवक्रा, सरस्वती। गंगा के नाम — गंगा, विष्णुपदी, जह्नुतनया, सुरनिम्नगा।
अमरकोश २.४.३९ — वनौषधिवर्गः
काकेन्दुः कुलकः काकतिन्दुकः काकपीलुके ।गोलीढो झाटलो घण्टापाटलिर्मोक्षमुष्ककौ ॥
कुचला/कटु-तेंदू के नाम — काकेन्दु, कुलक, काकतिन्दुक, काकपीलुक। मोखा वृक्ष के नाम — गोलीढ, झाटल, घण्टापाटलि, मोक्ष, मुष्कक।
अमरकोश २.७.४४ — ब्रह्मवर्गः
मुख्यः स्यात्प्रथमः कल्पोऽनुकल्पस्तु ततोऽधमः ।संस्कारपूर्वं ग्रहणं स्यादुपाकरणं श्रुतेः ॥
मुख्य (प्रथम) विधि — मुख्य कल्प। उससे निम्न (विकल्प) — अनुकल्प। संस्कारपूर्वक वेद-अध्ययन का आरम्भ — उपाकरण।
अमरकोश ३.३.६३ — नानार्थवर्गः
प्रवणं क्रमनिम्नोर्व्यां प्रह्वे ना तु चतुष्पथे ।सङ्कीर्णौ निचिताशुद्धाविरिणं शून्यमूषरम् ॥
प्रवण — ढलवाँ भूमि, विनम्र (तीनों लिङ्ग); चौराहा (पुं॰)। संकीर्ण — भरा हुआ, मिश्रित (अशुद्ध)। इरिण — सूना, ऊसर (बंजर)।
अमरकोश ३.३.२४८ — नानार्थवर्गः
ओकः सद्माश्रयश्चौकाः पयः क्षीरं पयोऽम्बु च ।ओजो दीप्तौ बले स्रोत इन्द्रिये निम्नगारये ॥
ओकस् (नपुं॰) — घर; ओकस् (पुं॰) — आश्रय। पयस् — दूध, जल। ओजस् — कान्ति, बल। स्रोतस् — इन्द्रिय, नदी का प्रवाह।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें