📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "पटी" के ६ परिणाम
अमरकोश २.६.४५ — मनुष्यवर्गः
अवटीटोऽवनाटश्चावभ्रटो नतनासिके ।केशवः केशिकः केशी वलिनो वलिभः समौ ॥
चपटी नाक वाला — अवटीट, अवनाट, अवभ्रट, नतनासिक। सुन्दर/घने बालों वाला — केशव, केशिक, केशी। झुर्रियों वाला — वलिन, वलिभ।
अमरकोश २.६.४७ — मनुष्यवर्गः
खुरणाः स्यात्खुरणसः प्रज्ञुः प्रगतजानुकः ।ऊर्ध्वज्ञुरूर्ध्वजानुः स्यात्संज्ञुः संहतजानुकः ॥
खुर जैसी (चपटी) नाक वाला — खुरणा, खुरणस। फैले घुटनों वाला — प्रज्ञु, प्रगतजानुक। ऊँचे घुटनों वाला — ऊर्ध्वज्ञु, ऊर्ध्वजानु। सटे घुटनों वाला — संज्ञु, संहतजानुक।
अमरकोश २.६.९७ — मनुष्यवर्गः
तद्वृन्दे कैशिकं कैश्यमलकाश्चूर्णकुन्तलाः ।ते ललाटे भ्रमरकाः काकपक्षः शिखण्डकः ॥
बालों का समूह — कैशिक, कैश्य। घुँघराले बाल — अलक, चूर्णकुन्तल; माथे पर लटकते घुँघराले बाल — भ्रमरक। बालकों की कनपटी की लटें (चोटी) — काकपक्ष, शिखण्डक।
अमरकोश २.८.३७ — क्षत्रियवर्गः
गण्डः कटो मदो दानं वमथुः करशीकरः ।कुम्भौ तु पिण्डौ शिरसस्तयोर्मध्ये विदुः पुमान् ॥
हाथी की कनपटी — गण्ड, कट। मदजल — मद, दान। सूँड से फेंका पानी — वमथु, करशीकर। सिर के दो उभरे भाग — कुम्भ; उनके बीच का भाग — विदु (पुं॰)।
अमरकोश ३.३.२४ — नानार्थवर्गः
शङ्खो निधौ ललाटास्थ्नि कम्बौ न स्त्रीन्द्रियेऽपि खम् ।घृणिज्वाले अपि शिखे शैलवृक्षौ नगावगौ ॥
शंख (पुं॰/नपुं॰) — (कुबेर की) एक निधि, माथे की हड्डी (कनपटी), शंख। ख — इन्द्रिय भी (आकाश भी)। शिखा — किरण, ज्वाला भी (चोटी भी)। नग, अग — पर्वत, वृक्ष।
अमरकोश ३.३.४० — नानार्थवर्गः
संज्ञा स्याच्चेतना नाम हस्ताद्यैश्चार्थसूचना ।काकेभगण्डौ करटौ गजगण्डकटी कटौ ॥
संज्ञा — चेतना (होश), नाम, हाथ आदि से इशारा (और सूर्य की पत्नी)। करट — कौआ, हाथी की कनपटी। कट — हाथी की कनपटी, कमर (और चटाई)।