🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:31:30 AM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "परीक्षा" के ६ परिणाम

अमरकोश २.६.६५ — मनुष्यवर्गः
बुक्काग्रमांसं हृदयं हृन्मेदस्तु वपा वसा ।पश्चाद्ग्रीवाशिरा मन्या नाडी तु धमनिः शिरा ॥
हृदय के भीतर का मांस — बुक्का, अग्रमांस। हृदय — हृदय, हृद्। चर्बी — मेदस्, वपा, वसा। गर्दन के पीछे की नस — मन्या। नाड़ी — नाडी, धमनी, शिरा।
अमरकोश २.८.२१ — क्षत्रियवर्गः
साहसं तु दमो दण्डः साम सान्त्वमथो समौ ।भेदोपजापावुपधा धर्माद्यैर्यत्परीक्षणम् ॥
दण्ड — साहस, दम, दण्ड। मेल-मिलाप (साम) — साम, सान्त्व। फूट डालना — भेद, उपजाप। धर्म, अर्थ आदि (के प्रलोभनों) से (मन्त्रियों की) परीक्षा — उपधा।
अमरकोश ३.१.७ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
परीक्षकः कारणिको वरदस्तु समर्धकः ।हर्षमाणो विकुर्वाणः प्रमना हृष्टमानसः ॥
परीक्षा करने वाला — परीक्षक, कारणिक। वर देने वाला — वरद, समर्धक। प्रसन्न-चित्त — हर्षमाण, विकुर्वाण, प्रमना, हृष्टमानस।
अमरकोश ३.३.३४ — नानार्थवर्गः
विपर्यासे विस्तरे च प्रपञ्चः पावके शुचिः ।मास्यमात्ये चाप्युपधे पुंसि मेध्ये सिते त्रिषु ॥
प्रपंच — उलट-फेर (छल), विस्तार (संसार)। शुचि — अग्नि; (पुं॰ में) आषाढ़ मास, (परीक्षा में खरा) शुद्ध मन्त्री; (तीनों लिङ्गों में) पवित्र, सफ़ेद।
अमरकोश ३.३.१४७ — नानार्थवर्गः
धर्माः पुण्ययमन्यायस्वभावाचारसोमपाः ।उपायपूर्व आरम्भ उपधा चाप्युपक्रमः ॥
धर्म — पुण्य, यमराज, न्याय, स्वभाव, आचार, सोमपान करने वाला (यज्ञकर्ता)। उपक्रम — उपाय सोचकर आरम्भ, (मन्त्रियों की) परीक्षा।
अमरकोश ३.३.२२९ — नानार्थवर्गः
प्रकाशोऽतिप्रसिद्धेऽपि शिशावज्ञे च बालिशः ।कोशोऽस्त्री कुड्मले खड्गपिधानेऽर्थौघदिव्ययोः ॥
प्रकाश — अति प्रसिद्ध भी (उजाला भी)। बालिश — शिशु, मूर्ख। कोश (पुं॰/नपुं॰) — कली, म्यान, ख़ज़ाना (धन-राशि), दिव्य (शपथ-परीक्षा)।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें