📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "प्रात" के ६ परिणाम
अमरकोश १.१.६५ — स्वर्गवर्गः
कृपीटयोनिर्ज्वलनो जातवेदास्तनूनपात् ।बर्हिः शुष्मा कृष्णवर्त्मा शोचिष्केश उषर्बुधः ॥
अग्नि के और नाम — कृपीटयोनि, ज्वलन, जातवेदा, तनूनपात्, बर्हि, शुष्मा, कृष्णवर्त्मा, शोचिष्केश, उषर्बुध।
अमरकोश १.४.२ — कालवर्गः
घस्रो दिनाहनी वा तु क्लीबे दिवसवासरौ ।प्रत्यूषोऽहर्मुखं कल्यमुषःप्रत्युषसी अपि ॥
दिन के नाम — घस्र, दिन, अहन् (नपुं॰), दिवस, वासर। प्रातःकाल के नाम — प्रत्यूष, अहर्मुख, कल्य, उषस्, प्रत्युषस् —
अमरकोश १.४.३ — कालवर्गः
व्युष्टं विभातं द्वे क्लीबे पुंसि गोसर्ग इष्यते ।प्रभातं च दिनान्ते तु सायं सन्ध्या पितृप्रसूः ॥
प्रातःकाल के और नाम — व्युष्ट, विभात (नपुं॰), गोसर्ग (पुं॰), प्रभात। दिन के अन्त को 'सायम्' कहते हैं; संध्या के नाम — संध्या, पितृप्रसू।
अमरकोश २.७.५९ — ब्रह्मवर्गः
सुप्ते यस्मिन्नस्तमेति सुप्ते यस्मिन्नुदेति च ।अंशुमानभिनिर्मुक्ताभ्युदितौ च यथाक्रमम् ॥
जिसके सोते-सोते सूर्य अस्त हो जाए — अभिनिर्मुक्त; और जिसके सोते-सोते सूर्य उदय हो जाए — अभ्युदित।
अमरकोश २.८.९७ — क्षत्रियवर्गः
वैतालिका बोधकराश्चाक्रिका घाण्टिकार्थकाः ।स्युर्मागधास्तु मगधा बन्दिनः स्तुतिपाठकाः ॥
(राजा को प्रातः गीतों से) जगाने वाले — वैतालिक, बोधकर। घण्टा बजाने वाले — चाक्रिक, घाण्टिक। वंश-कीर्ति गाने वाले — मागध, मगध। स्तुति गाने वाले — बन्दी, स्तुतिपाठक।
अमरकोश ३.४.१९ — अव्ययवर्गः
पुनरर्थेऽङ्ग निन्दायां दुष्ठु सुष्ठु प्रशंसने ।सायं साये प्रगे प्रातः प्रभाते निकषान्तिके ॥
फिर (पुनः) — अंग। निन्दा (बुरा) — दुष्ठु। प्रशंसा (अच्छा) — सुष्ठु। सन्ध्या — सायम्। सवेरा — प्रगे, प्रातः। निकट — निकषा।