🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:03:31 AM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "प्रिया" के ९ परिणाम

अमरकोश १.१.३१ — स्वर्गवर्गः
ब्रह्मसूर्विश्वकेतुः स्यादनिरुद्ध उषापतिः ।लक्ष्मीः पद्मालया पद्मा कमला श्रीर्हरिप्रिया ॥
कामदेव के पुत्र (अनिरुद्ध) के नाम — ब्रह्मसू, विश्वकेतु, अनिरुद्ध, उषापति। लक्ष्मी के नाम — लक्ष्मी, पद्मालया, पद्मा, कमला, श्री, हरिप्रिया (स्त्रीलिङ्ग)।
अमरकोश १.१.५५ — स्वर्गवर्गः
आखण्डलः सहस्राक्ष ऋभुक्षास्तस्य तु प्रिया ।पुलोमजा शचीन्द्राणी नगरी त्वमरावती ॥
इन्द्र के और नाम — आखण्डल, सहस्राक्ष, ऋभुक्षा। उनकी पत्नी के नाम — पुलोमजा, शची, इन्द्राणी; और उनकी नगरी अमरावती है।
अमरकोश १.१०.२५ — वारिवर्गः
मद्गुरस्य प्रिया शृङ्गी दुर्नामा दीर्घकोशिका ।जलाशयो जलाधारस्तत्रागाधजलो ह्रदः ॥
मद्गुर मछली की मादा — शृंगी; जोंक जैसा जलचर — दुर्नामा, दीर्घकोशिका। जलाशय के नाम — जलाशय, जलाधार; उनमें अथाह जल वाला — ह्रद।
अमरकोश २.४.३५ — वनौषधिवर्गः
राजादनं प्रियालः स्यात्सन्नकद्रुर्धनुःपटः ।गम्भारी सर्वतोभद्रा काश्मरी मधुपर्णिका ॥
चिरौंजी के वृक्ष के नाम — राजादन, प्रियाल, सन्नकद्रु, धनुःपट। गम्हार के नाम — गम्भारी, सर्वतोभद्रा, काश्मरी, मधुपर्णिका —
अमरकोश २.४.१५१ — वनौषधिवर्गः
विष्वक्सेनप्रिया गृष्टिर्वाराही बदरेत्यपि ।मार्कवो भृङ्गराजः स्यात्काकमाची तु वायसी ॥
वाराहीकन्द के नाम — विष्वक्सेनप्रिया, गृष्टि, वाराही, बदरा। भृंगराज के नाम — मार्कव, भृंगराज। मकोय के नाम — काकमाची, वायसी।
अमरकोश २.७.२३ — ब्रह्मवर्गः
यो गार्हपत्यादानीय दक्षिणाग्निः प्रणीयते ।तस्मिन्नानाय्योऽथाग्नायी स्वाहा च हुतभुक्प्रिया ॥
जो दक्षिणाग्नि गार्हपत्य अग्नि से लाकर स्थापित की जाती है — आनाय्य। अग्नि की पत्नी — आग्नायी, स्वाहा, हुतभुक्प्रिया।
अमरकोश २.१०.३९ — शूद्रवर्गः
भरण्यं भरणं मूल्यं निर्वेशः पण इत्यपि ।सुरा हलिप्रिया हाला परिस्रुद्वरुणात्मजा ॥
वेतन के और नाम — भरण्य, भरण, मूल्य, निर्वेश, पण। मदिरा — सुरा, हलिप्रिया, हाला, परिस्रुत्, वरुणात्मजा —
अमरकोश ३.३.१६६ — नानार्थवर्गः
छाया सूर्यप्रिया कान्तिः प्रतिबिम्बमनातपः ।कक्ष्या प्रकोष्ठे हर्म्यादेः काञ्च्यां मध्येभबन्धने ॥
छाया — सूर्य की पत्नी, कान्ति, प्रतिबिम्ब, धूप का अभाव (छाँव)। कक्ष्या — महल आदि का कक्ष, करधनी, हाथी के पेट की रस्सी।
अमरकोश ३.३.२२० — नानार्थवर्गः
उत्सेकामर्षयोरिच्छाप्रसरे मह उत्सवः ।अनुभावः प्रभावे च सतां च मतिनिश्चये ॥
उत्सव — घमण्ड, क्रोध, इच्छा का फैलाव, त्योहार। अनुभाव — प्रभाव, सज्जनों का निश्चय (और रस-शास्त्र में भाव को प्रकट करने वाली चेष्टा)।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें