🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:28:21 PM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "प्सा" के ७ परिणाम

अमरकोश १.६.१३ — शब्दादिवर्गः
अवर्णाक्षेपनिर्वादपरीवादापवादवत् ।उपक्रोशो जुगुप्सा च कुत्सा निन्दा च गर्हणे ॥
निन्दा के नाम — अवर्ण, आक्षेप, निर्वाद, परीवाद, अपवाद, उपक्रोश, जुगुप्सा, कुत्सा, निन्दा, गर्हण।
अमरकोश १.७.२९ — नाट्यवर्गः
इच्छा काङ्क्षा स्पृहेहा तृड्वाञ्छा लिप्सा मनोरथः ।कामोऽभिलाषस्तर्षश्च सोऽत्यर्थं लालसा द्वयोः ॥
इच्छा के नाम — इच्छा, कांक्षा, स्पृहा, ईहा, तृष्, वांछा, लिप्सा, मनोरथ, काम, अभिलाष, तर्ष। अत्यधिक इच्छा 'लालसा' (पुं॰/स्त्री॰) कहलाती है।
अमरकोश ३.१.१०९ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
अपि गीर्णवर्णिताभिष्टुतेडितानि स्तुतार्थानि ।भक्षितचर्वितलिप्तप्रत्यवसितगिलितखादितप्सातम् ॥
स्तुति किये के और नाम — गीर्ण, वर्णित, अभिष्टुत, ईडित, स्तुत। खाया हुआ — भक्षित, चर्वित, लिप्त, प्रत्यवसित, गिलित, खादित, प्सात —
अमरकोश ३.२.३२ — सङ्कीर्णवर्गः
उपशायो विशायश्च पर्यायशयनार्थकौ ।अर्तनं च ऋतीया च हृणीया च घृणार्थकाः ॥
बारी-बारी से सोना (पहरे में) — उपशाय, विशाय। घृणा — अर्तन, ऋतीया, हृणीया, घृणा।
अमरकोश ३.३.५८ — नानार्थवर्गः
तृष्णे स्पृहापिपासे द्वे जुगुप्साकरुणे घृणे ।वणिक्पथे च विपणिः सुरा प्रत्यक्च वारुणी ॥
तृष्णा — लालसा, प्यास। घृणा — जुगुप्सा, करुणा (दया)। विपणि — बाज़ार (दुकानों की पंक्ति)। वारुणी — मदिरा, पश्चिम दिशा।
अमरकोश ३.३.११४ — नानार्थवर्गः
तरुशैलौ शिखरिणौ शिखिनौ वह्निबर्हिणौ ।प्रतियत्नावुभौ लिप्सोपग्रहावथ सादिनौ ॥
शिखरी — वृक्ष, पर्वत। शिखी — अग्नि, मोर। प्रतियत्न — लालसा, (बन्दी को) पकड़ना (और संस्कार)। सादी —
अमरकोश ३.३.२६० — नानार्थवर्गः
प्रति प्रतिनिधौ वीप्सालक्षणादौ प्रयोगतः ।इति हेतुप्रकरणप्रकर्षादिसमाप्तिषु ॥
'प्रति' — प्रतिनिधि (बदले में), प्रत्येक (वीप्सा — 'वृक्षं प्रति'), लक्षण आदि (प्रयोग से)। 'इति' — कारण, प्रकरण, उत्कर्ष, आरम्भ (आदि), समाप्ति।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें