🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:23:43 PM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "बिजली" के ६ परिणाम

अमरकोश १.१.५८ — स्वर्गवर्गः
शतकोटिः स्वरुः शम्बो दम्भोलिरशनिर्द्वयोः ।व्योमयानं विमानोऽस्त्री नारदाद्याः सुरर्षयः ॥
वज्र के और नाम — शतकोटि, स्वरु, शम्ब, दम्भोलि, अशनि (पुं॰/स्त्री॰)। आकाश-रथ के नाम — व्योमयान, विमान (पुं॰/नपुं॰)। नारद आदि 'सुरर्षि' (देवर्षि) कहलाते हैं।
अमरकोश १.३.९ — दिग्वर्गः
धाराधरो जलधरस्तडित्वान्वारिदोऽम्बुभृत् ।घनजीमूतमुदिरजलमुग्धूमयोनयः ॥
बादल के और नाम — धाराधर, जलधर, तडित्वान्, वारिद, अम्बुभृत्, घन, जीमूत, मुदिर, जलमुच्, धूमयोनि।
अमरकोश १.३.११ — दिग्वर्गः
शम्पाशतह्रदाह्रादिन्यैरावत्यः क्षणप्रभा ।तडित्सौदामिनी विद्युच्चञ्चला चपला अपि ॥
बिजली के नाम — शम्पा, शतह्रदा, ह्रादिनी, ऐरावती, क्षणप्रभा, तडित्, सौदामिनी, विद्युत्, चंचला, चपला।
अमरकोश १.३.१२ — दिग्वर्गः
स्फूर्जथुर्वज्रनिर्घोषो मेघज्योतिरिरम्मदः ।इन्द्रायुधं शक्रधनुस्तदेव ऋजुरोहितम् ॥
बिजली की कड़क — स्फूर्जथु, वज्रनिर्घोष; बादल की आग — मेघज्योति, इरम्मद; इन्द्रधनुष — इन्द्रायुध, शक्रधनुस्; वही सीधा (बिना वक्रता के) हो तो 'रोहित' कहलाता है।
अमरकोश ३.३.१२० — नानार्थवर्गः
ह्लादिन्यौ वज्रतडितौ वन्दायामपि कामिनी ।त्वग्देहयोरपि तनुः सूनाधो जिह्विकापि च ॥
ह्लादिनी — वज्र, बिजली। कामिनी — बाँदा (एक परजीवी पौधा) भी (स्त्री भी)। तनु — त्वचा, शरीर (और पतला)। सूना — जीभ के नीचे की छोटी जीभ भी (कसाईख़ाना, पुत्री भी)।
अमरकोश ३.५.३ — लिङ्गादिसङ्ग्रहवर्गः
नाम विद्युन्निशावल्लीवीणादिग्भूनदीह्रियाम् ।अदन्तैर्द्विगुरेकार्थो न स पात्रयुगादिभिः ॥
बिजली, रात, लता, वीणा, दिशा, भूमि, नदी और लज्जा के नाम (पर्याय) स्त्रीलिङ्ग होते हैं। अकारान्त शब्दों से बना समाहार-द्विगु स्त्रीलिङ्ग (त्रिलोकी), पर 'पात्र', 'युग' आदि से बना नहीं (पंचपात्रम्)।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें