🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:07:07 AM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "भया" के ९ परिणाम

अमरकोश १.७.१८ — नाट्यवर्गः
शृङ्गारवीरकरुणाद्भुतहास्यभयानकाः ।बीभत्सरौद्रौ च रसाः शृङ्गारः शुचिरुज्ज्वलः ॥
शृंगार, वीर, करुण, अद्भुत, हास्य, भयानक, बीभत्स और रौद्र — ये (आठ) रस हैं। शृंगार रस के नाम — शृंगार, शुचि, उज्ज्वल।
अमरकोश १.७.२० — नाट्यवर्गः
हासो हास्यं च बीभत्सं विकृतं त्रिष्विदं द्वयम् ।विस्मयोऽद्भुतमाश्चर्यं चित्रमप्यथ भैरवम् ॥
हास्य के और नाम — हास, हास्य। बीभत्स — बीभत्स, विकृत (दोनों तीनों लिङ्गों में)। अद्भुत — विस्मय, अद्भुत, आश्चर्य, चित्र। भयानक — भैरव —
अमरकोश १.७.२१ — नाट्यवर्गः
दारुणं भीषणं भीष्मं घोरं भीमं भयानकम् ।भयङ्करं प्रतिभयं रौद्रं तूग्रममी त्रिषु ॥
भयानक के और नाम — दारुण, भीषण, भीष्म, घोर, भीम, भयानक, भयंकर, प्रतिभय। रौद्र के — रौद्र, उग्र। ये सब तीनों लिङ्गों में हैं।
अमरकोश २.४.५९ — वनौषधिवर्गः
अभया त्वव्यथा पथ्या कायस्था पूतनामृता ।हरीतकी हैमवती चेतकी श्रेयसी शिवा ॥
हरड़ के नाम — अभया, अव्यथा, पथ्या, कायस्था, पूतना, अमृता, हरीतकी, हैमवती, चेतकी, श्रेयसी, शिवा।
अमरकोश २.८.१०० — क्षत्रियवर्गः
सा वीराशंसनं युद्धभूमिर्यातिभयप्रदा ।अहंपूर्वमहंपूर्वमित्यहंपूर्विका स्त्रियाम् ॥
अत्यन्त भयानक युद्धभूमि — वीराशंसन। 'मैं पहले, मैं पहले' — ऐसी होड़ — अहंपूर्विका (स्त्री॰)।
अमरकोश ३.१.१०५ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
त्रातं त्राणं रक्षितमवितं गोपायितं च गुप्तं च ।अवगणितमवमतावज्ञातेऽवमानितं च परिभूते ॥
रक्षा किया हुआ — त्रात, त्राण, रक्षित, अवित, गोपायित, गुप्त। अपमानित — अवगणित, अवमत, अवज्ञात, अवमानित, परिभूत।
अमरकोश ३.३.१६० — नानार्थवर्गः
सङ्घाते सन्निवेशे च संस्त्यायः प्रणयास्त्वमी ।विस्रम्भयाञ्चाप्रेमाणो विरोधेऽपि समुच्छ्रयः ॥
संस्त्याय — समूह, बनावट (बसावट)। प्रणय — विश्वास, याचना, प्रेम। समुच्छ्रय — विरोध भी (ऊँचाई भी)।
अमरकोश ३.३.२१३ — नानार्थवर्गः
प्रवालमङ्कुरेऽप्यस्त्री त्रिषु स्थूलं जडेऽपि च ।करालो दन्तुरे तुङ्गे चारौ दक्षे च पेशलः ॥
प्रवाल (पुं॰/नपुं॰) — नया अंकुर भी (मूँगा भी)। स्थूल — जड़ (मूर्ख) भी (मोटा भी)। कराल — बड़े दाँतों वाला, ऊँचा (भयानक)। पेशल — सुन्दर, कुशल।
अमरकोश ३.३.२६२ — नानार्थवर्गः
मङ्गलानन्तरारम्भप्रश्नकार्त्स्न्येष्वथो अथ ।वृथा निरर्थकाविध्योर्नानानेकोभयार्थयोः ॥
'अथ/अथो' — मंगल, उसके बाद, आरम्भ, प्रश्न, सम्पूर्णता। 'वृथा' — व्यर्थ, विधि-विरुद्ध। 'नाना' — अनेक, दोनों (बिना)।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें