🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:19:42 PM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "भाजन" के ६ परिणाम

अमरकोश २.१.८ — भूमिवर्गः
देशः प्राग्दक्षिणः प्राच्य उदीच्यः पश्चिमोत्तरः ।प्रत्यन्तो म्लेच्छदेशः स्यान्मध्यद्देशस्तु मध्यमः ॥
(शरावती से) पूर्व-दक्षिण का देश 'प्राच्य' और पश्चिम-उत्तर का 'उदीच्य' कहलाता है; सीमान्त प्रदेश 'प्रत्यन्त' या 'म्लेच्छदेश'; और बीच का देश 'मध्यदेश' या 'मध्यम'।
अमरकोश २.७.४० — ब्रह्मवर्गः
व्यासो द्वैपायनः पाराशर्यः सत्यवतीसुतः ।आनुपूर्वी स्त्रियां वावृत्परिपाटी अनुक्रमः ॥
व्यास के नाम — व्यास, द्वैपायन, पाराशर्य, सत्यवतीसुत। क्रम — आनुपूर्वी (स्त्री॰), आवृत्, परिपाटी, अनुक्रम —
अमरकोश २.९.३३ — वैश्यवर्गः
ऋजीषं पिष्टपचनं कंसोऽस्त्री पानभाजनम् ।कुतूः कृत्तेः स्नेहपात्रं सैवाल्पा कुतुपः पुमान् ॥
आटा भूनने का तवा/कड़ाही — ऋजीष, पिष्टपचन। पीने का कटोरा — कंस (पुं॰/नपुं॰), पानभाजन। चमड़े का तेल-घी पात्र (कुप्पा) — कुतू; छोटा कुप्पा — कुतुप (पुं॰)।
अमरकोश २.९.३४ — वैश्यवर्गः
सर्वमावपनं भाण्डं पात्रामत्रं च भाजनम् ।दर्विः कम्बिः खजाका च स्यात्तर्दूर्दारुहस्तकः ॥
हर प्रकार का बर्तन — आवपन, भाण्ड, पात्र, अमत्र, भाजन। करछी — दर्वि, कम्बि, खजाका। लकड़ी की करछी — तर्दू, दारुहस्तक।
अमरकोश ३.२.७ — सङ्कीर्णवर्गः
वर्धनं छेदनेऽथ द्वे आनन्दनसभाजने ।आप्रच्छन्नमथाम्नायः सम्प्रदायः क्षये क्षिया ॥
काटना — वर्धन, छेदन। (मिलने पर) कुशल-प्रश्न आदि से प्रसन्न करना — आनन्दन, सभाजन, आप्रच्छन्न। गुरु-परम्परा से प्राप्त उपदेश — आम्नाय, सम्प्रदाय। क्षय — क्षय, क्षिया।
अमरकोश ३.३.१८७ — नानार्थवर्गः
आलेख्याश्चर्ययोश्चित्रं कलत्रं श्रोणिभार्ययोः ।योग्यभाजनयोः पात्रं पत्रं वाहनपक्षयोः ॥
चित्र — चित्रकारी, आश्चर्य (और रंग-बिरंगा)। कलत्र — कमर (नितम्ब), पत्नी। पात्र — योग्य व्यक्ति, बर्तन। पत्र — वाहन, पंख (और पत्ता, पत्र)।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें