🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:37:21 AM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "भास्" के ८ परिणाम

अमरकोश १.१.१० — स्वर्गवर्गः
आदित्यविश्ववसवस्तुषिताभास्वरानिलाः ।महाराजिकसाध्याश्च रुद्राश्च गणदेवताः ॥
आदित्य, विश्वेदेव, वसु, तुषित, आभास्वर, अनिल (मरुत्), महाराजिक, साध्य और रुद्र — ये गणदेवता (समूह में रहने वाले देवता) कहलाते हैं।
अमरकोश १.३.३० — दिग्वर्गः
सूरसूर्यार्यमादित्यद्वादशात्मदिवाकराः ।भास्कराहस्करब्रध्नः प्रभाकरविभाकराः ॥
सूर्य के नाम — सूर, सूर्य, अर्यमा, आदित्य, द्वादशात्मा, दिवाकर, भास्कर, अहस्कर, ब्रध्न, प्रभाकर, विभाकर।
अमरकोश १.३.३१ — दिग्वर्गः
भास्वद्विवस्वत्सप्ताश्वहरिदश्वोष्णरश्मयः ।विकर्तनार्कमार्तण्डमिहिरारुणपूषणः ॥
सूर्य के और नाम — भास्वान्, विवस्वान्, सप्ताश्व, हरिदश्व, उष्णरश्मि, विकर्तन, अर्क, मार्तण्ड, मिहिर, अरुण, पूषा।
अमरकोश १.३.३८ — दिग्वर्गः
स्युः प्रभारुग्रुचिस्त्विड्भाभाश्छविद्युतिदीप्तयः ।रोचिः शोचिरुभे क्लीबे प्रकाशो द्योत आतपः ॥
प्रभा (चमक) के नाम — प्रभा, रुच्, रुचि, त्विष्, भा, भास्, छवि, द्युति, दीप्ति (स्त्री॰); रोचिस्, शोचिस् (दोनों नपुं॰)। धूप/प्रकाश के नाम — प्रकाश, द्योत, आतप।
अमरकोश २.६.४१ — मनुष्यवर्गः
पलितं जरसा शौक्ल्यं केशादौ विस्रसा जरा ।स्यादुत्तानशया डिम्भा स्तनपा च स्तनन्धयी ॥
बुढ़ापे से बालों की सफ़ेदी — पलित; बुढ़ापा — विस्रसा, जरा। (स्तनपान करने वाली) नन्ही बच्ची — उत्तानशया, डिम्भा, स्तनपा, स्तनन्धयी।
अमरकोश २.७.१८ — ब्रह्मवर्गः
प्राग्वंशः प्राग्हविर्गेहात्सदस्या विधिदर्शिनः ।सभासदः सभास्ताराः सभ्याः सामाजिकाश्च ते ॥
यज्ञशाला में हविर्गृह के पूर्व का भवन — प्राग्वंश। यज्ञ-विधि का निरीक्षण करने वाले — सदस्य। सभा में बैठने वाले — सभासद्, सभास्तार, सभ्य, सामाजिक।
अमरकोश ३.१.६३ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
परः शताद्यास्ते येषां परा संख्या शतादिकात् ।गणनीये तु गणेयं संख्याते गणितमथ समं सर्वम् ॥
सौ आदि से अधिक संख्या वाले — परःशत (परःसहस्र) आदि। गिनने योग्य — गणनीय, गणेय। गिना हुआ — संख्यात, गणित। सम्पूर्ण — सम, सर्व —
अमरकोश ३.३.५५ — नानार्थवर्गः
अरुणो भास्करेऽपि स्याद्वर्णभेदेऽपि च त्रिषु ।स्थाणुः शर्वेऽप्यथ द्रोणः काकेऽप्याजौ रवे रणः ॥
अरुण — सूर्य भी (सूर्य का सारथि भी); लाल रंग (तीनों लिङ्ग)। स्थाणु — शिव भी (ठूँठ भी)। द्रोण — कौआ भी (एक माप और द्रोणाचार्य भी)। रण — युद्ध, शब्द।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें