📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "माख" के ६ परिणाम
अमरकोश २.८.११७ — क्षत्रियवर्गः
परासुप्राप्तपञ्चत्वपरेतप्रेतसंस्थिताः ।मृतप्रमीतौ त्रिष्वेते चिता चित्या चितिः स्त्रियाम् ॥
मरा हुआ — परासु, प्राप्तपंचत्व, परेत, प्रेत, संस्थित, मृत, प्रमीत (तीनों लिङ्ग)। चिता — चिता, चित्या, चिति (स्त्री॰)।
अमरकोश २.९.५३ — वैश्यवर्गः
घृतमाज्यं हविः सर्पिर्नवनीतं नवोद्घृतम् ।तत्तु हैयङ्गवीनं यद्ध्योगोदोहोद्भवं घृतम् ॥
घी — घृत, आज्य, हविस्, सर्पिस्। ताज़ा निकाला मक्खन — नवनीत। कल दुहे दूध (के दही) से बना ताज़ा घी/मक्खन — हैयंगवीन।
अमरकोश २.१०.३० — शूद्रवर्गः
पिटकः पेटकः पेटा मञ्जूषाथ विहङ्गिका ।भारयष्टिस्तदालम्बि शिक्यं काचोऽथ पादुका ॥
पिटारा/सन्दूक — पिटक, पेटक, पेटा, मंजूषा। बहँगी (कन्धे पर बोझ ढोने की लाठी) — विहंगिका, भारयष्टि। उससे लटकने वाला छींका — शिक्य, काच। जूता/खड़ाऊँ —
अमरकोश ३.१.१०६ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
त्यक्तं हीनं विधुतं समुज्झितं धूतमुत्सृष्टे ।उक्तं भाषितमुदितं जल्पितमाख्यातमभिहितं लपितम् ॥
छोड़ा हुआ — त्यक्त, हीन, विधुत, समुज्झित, धूत, उत्सृष्ट। कहा हुआ — उक्त, भाषित, उदित, जल्पित, आख्यात, अभिहित, लपित।
अमरकोश ३.२.२३ — सङ्कीर्णवर्गः
संस्तवः स्यात्परिचयः प्रसरस्तु विसर्पणम् ।नीवाकस्तु प्रयामः स्यात्सन्निधिः सन्निकर्षणम् ॥
परिचय — संस्तव, परिचय। फैलना (फोड़े आदि का) — प्रसर, विसर्पण। (अकाल में) अनाज की माँग/जमाख़ोरी — नीवाक, प्रयाम। निकटता — सन्निधि, सन्निकर्षण।
अमरकोश ३.५.३७ — लिङ्गादिसङ्ग्रहवर्गः
स्त्रीपुंसयोरपत्यान्ता द्विचतुष्षट्पदोरगाः ।जातिभेदाः पुमाख्याश्च स्त्रीयोगैः सह मल्लकः ॥
स्त्रीलिङ्ग और पुल्लिंग दोनों में — अपत्य (सन्तान) अर्थ वाले (औपगवः/औपगवी), दो पैर (मनुष्य/पक्षी), चार पैर (पशु), छह पैर (भ्रमर) वाले और साँप, जाति-भेद, और पुरुष-नाम स्त्री-प्रत्यय के साथ (ब्राह्मणः/ब्राह्मणी); मल्लक —