📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "मैथुन" के ४ परिणाम
अमरकोश १.६.१५ — शब्दादिवर्गः
तत्र त्वाक्षारणा यः स्यादाक्रोशो मैथुनं प्रति ।स्यादाभाषणमालापः प्रलापोऽनर्थकं वचः ॥
व्यभिचार का आरोप लगाकर डाँटना 'आक्षारणा' कहलाता है; बातचीत — आभाषण, आलाप; निरर्थक बकवास 'प्रलाप' कहलाती है।
अमरकोश २.७.६१ — ब्रह्मवर्गः
तथा परिणयोद्वाहोपयामाः पाणिपीडनम् ।व्यवायो ग्राम्यधर्मो मैथुनं निधुवनं रतम् ॥
विवाह के और नाम — परिणय, उद्वाह, उपयाम, पाणिपीडन। दाम्पत्य-सम्बन्ध — व्यवाय, ग्राम्यधर्म, मैथुन, निधुवन, रत।
अमरकोश ३.३.१२९ — नानार्थवर्गः
तिथिभेदे क्षणे पर्व वर्त्म नेत्रच्छदेऽध्वनि ।अकार्यगुह्ये कौपीनं मैथुनं सङ्गतौ रते ॥
पर्व — विशेष तिथि (पूर्णिमा आदि), उत्सव (और गाँठ, अध्याय)। वर्त्म — पलक, मार्ग। कौपीन — अनुचित कर्म, गुप्तांग (लंगोटी)। मैथुन — संगति (जोड़ा), रति।
अमरकोश ३.५.४ — लिङ्गादिसङ्ग्रहवर्गः
तल्वृन्दे येनिकट्यत्रा वैरमैथुनिकादिवुन् ।स्त्रीभावादावनि क्तिण् ण्वुल्णच्ण्वुच्क्यब्युजिञ्ङ्नि शाः ॥
समूह के अर्थ में 'तल्' प्रत्यय (जनता, ग्रामता) स्त्रीलिङ्ग; वैर, मैथुन आदि में 'वुन्'; और भाव आदि में अनि, क्तिन् (गति, मति), ण्वुल्, णच्, ण्वुच्, क्यप्, युच् (कारणा), इञ्, श (क्रिया) आदि प्रत्ययों से बने शब्द स्त्रीलिङ…