🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:47:47 PM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "यजन" के ८ परिणाम

अमरकोश १.१.२४ — स्वर्गवर्गः
जलशायी विश्वरूपो मुकुन्दो मुरमर्दनः ।वसुदेवोऽस्य जनकः स एवानकदुन्दुभिः ॥
विष्णु के और नाम — जलशायी, विश्वरूप, मुकुन्द, मुरमर्दन। इन (श्रीकृष्ण) के पिता वसुदेव हैं, उन्हीं को 'आनकदुन्दुभि' भी कहते हैं।
अमरकोश १.१.७३ — स्वर्गवर्गः
यातुधानः पुण्यजनो नैरृतो यातुरक्षसी ।प्रचेता वरुणः पाशी यादसांपतिरप्पतिः ॥
राक्षस के और नाम — यातुधान, पुण्यजन, नैरृत, यातु, रक्षस्। वरुण के नाम — प्रचेता, वरुण, पाशी, यादसांपति, अप्पति।
अमरकोश १.१.८४ — स्वर्गवर्गः
किन्नरेशो वैश्रवणः पौलस्त्यो नरवाहनः ।यक्षैकपिङ्गैलविलश्रीदपुण्यजनेश्वराः ॥
कुबेर के और नाम — किन्नरेश, वैश्रवण, पौलस्त्य, नरवाहन, यक्ष, एकपिंग, ऐलविल, श्रीद, पुण्यजनेश्वर।
अमरकोश २.६.१४१ — मनुष्यवर्गः
दर्पणे मुकुरादर्शौ व्यजनं तालवृन्तकम् ॥
दर्पण (शीशा) — दर्पण, मुकुर, आदर्श। पंखा — व्यजन, तालवृन्तक।
अमरकोश २.७.४ — ब्रह्मवर्गः
आश्रमोऽस्त्री द्विजात्यग्रजन्मभूदेववाडवाः ।विप्रश्च ब्राह्मणोऽसौ षट्कर्मा यागादिभिर्वृतः ॥
(इन चारों का नाम) आश्रम (पुं॰/नपुं॰)। ब्राह्मण के नाम — द्विजाति, अग्रजन्मा, भूदेव, वाडव, विप्र, ब्राह्मण। यज्ञ आदि छह कर्मों से युक्त ब्राह्मण — षट्कर्मा।
अमरकोश २.७.२५ — ब्रह्मवर्गः
आमिक्षा सा शृतोष्णे या क्षीरे स्याद्दधियोगतः ।धवित्रं व्यजनं तद्यद्रचितं मृगचर्मणा ॥
गरम उबले दूध में दही मिलाने से जो (छेना) बनता है — आमिक्षा। मृगचर्म से बना (यज्ञाग्नि का) पंखा — धवित्र।
अमरकोश ३.३.६७ — नानार्थवर्गः
यानपात्रे शिशौ पोतः प्रेतः प्राण्यन्तरे मृते ।ग्रहभेदे ध्वजे केतुः पार्थिवे तनये सुतः ॥
पोत — जहाज़, (पशु-पक्षी का) बच्चा। प्रेत — (भूत आदि) अन्य प्राणी, मरा हुआ। केतु — एक ग्रह, ध्वजा। सुत — राजा, पुत्र।
अमरकोश ३.३.७५ — नानार्थवर्गः
आर्तिः पीडा धनुष्कोट्योर्जातिः सामान्यजन्मनोः ।प्रचारस्यन्दयो रीतिरीतिर्डिम्बप्रवासयोः ॥
आर्ति/अर्ति — पीड़ा, धनुष का सिरा। जाति — सामान्य (वर्ग), जन्म। रीति — प्रचलन (ढंग), बहाव (और पीतल)। ईति — उपद्रव, परदेश-वास (और खेती की छह आपदाएँ)।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें