🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:47:53 AM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "यती" के ४ परिणाम

अमरकोश २.७.४७ — ब्रह्मवर्गः
ऋषयः सत्यवचसः स्नातकस्त्वाप्लुतो व्रती ।ये निर्जितेन्द्रियग्रामा यतिनो यतयश्च ते ॥
ऋषि — ऋषि, सत्यवचस् (सत्यवादी)। (वेदाध्ययन पूरा करके) स्नान किया हुआ — स्नातक, आप्लुतव्रती। जिन्होंने इन्द्रिय-समूह को जीत लिया — यती, यति।
अमरकोश २.७.५५ — ब्रह्मवर्गः
अङ्गुल्यग्रे तीर्थं दैवं स्वल्पाङ्गुल्योर्मूले कायम् ।मध्येऽङ्गुष्ठाङ्गुल्योः पित्र्यं मूले त्वङ्गुष्ठस्य ब्राह्मम् ॥
उँगलियों के अग्रभाग — देवतीर्थ; छोटी उँगली की जड़ — कायतीर्थ (प्राजापत्य); अँगूठे और तर्जनी के बीच — पितृतीर्थ; अँगूठे की जड़ — ब्राह्मतीर्थ।
अमरकोश ३.३.८५ — नानार्थवर्गः
युक्ते क्ष्मादावृते भूतं प्राण्यतीते समे त्रिषु ।वृत्तं पद्ये चरित्रे त्रिष्वतीते दृढनिस्तले ॥
भूत — योग्य, पृथ्वी आदि महाभूत, सत्य, प्राणी; बीता हुआ, समान (तीनों लिङ्ग)। वृत्त — पद्य (छन्द), चरित्र; बीता, दृढ़, गोल (तीनों लिङ्ग)।
अमरकोश ३.४.२ — अव्ययवर्गः
स्राग्झटित्यञ्जसाह्नाय द्राङ्मङ्क्षु सपदि द्रुते ।बलवत्सुष्ठु किमुत स्वत्यतीव च निर्भरे ॥
तुरन्त — स्राक्, झटिति, अंजसा, आह्नाय, द्राक्, मंक्षु, सपदि। अत्यधिक — बलवत्, सुष्ठु, किमुत, सु, अति, अतीव।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें