📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "यमराज" के ८ परिणाम
अमरकोश १.१.७० — स्वर्गवर्गः
क्षारो रक्षा च दावस्तु दवो वनहुताशनः ।धर्मराजः पितृपतिः समवर्ती परेतराट् ॥
राख के और नाम — क्षार, रक्षा। वन की आग के नाम — दाव, दव, वनहुताशन। यम के नाम — धर्मराज, पितृपति, समवर्ती, परेतराट्।
अमरकोश १.१.७१ — स्वर्गवर्गः
कृतान्तो यमुनाभ्राता शमनो यमराड्यमः ।कालो दण्डधरः श्राद्धदेवो वैवस्वतोऽन्तकः ॥
यम के और नाम — कृतान्त, यमुनाभ्राता, शमन, यमराज, यम, काल, दण्डधर, श्राद्धदेव, वैवस्वत, अन्तक।
अमरकोश २.५.५ — सिंहादिवर्गः
ऋक्षाच्छभल्लभल्लूका गण्डके खड्गखड्गिनौ ।लुलायो महिषो वाहद्विषत्कासरसैरिभाः ॥
भालू — भल्लुक, ऋक्ष, अच्छभल्ल, भल्लूक; गैंडा — गण्डक, खड्ग, खड्गी; भैंसा — लुलाय, महिष, वाहद्विषत्, कासर, सैरिभ।
अमरकोश ३.३.७१ — नानार्थवर्गः
आनर्तः समरे नृत्यस्थाननीवृद्विशेषयोः ।कृतान्तो यमसिद्धान्तदैवाकुशलकर्मसु ॥
आनर्त — युद्ध, नृत्यशाला, एक देश (गुजरात का प्राचीन नाम)। कृतान्त — यमराज, सिद्धान्त, भाग्य, बुरा कर्म।
अमरकोश ३.३.१४७ — नानार्थवर्गः
धर्माः पुण्ययमन्यायस्वभावाचारसोमपाः ।उपायपूर्व आरम्भ उपधा चाप्युपक्रमः ॥
धर्म — पुण्य, यमराज, न्याय, स्वभाव, आचार, सोमपान करने वाला (यज्ञकर्ता)। उपक्रम — उपाय सोचकर आरम्भ, (मन्त्रियों की) परीक्षा।
अमरकोश ३.३.२०२ — नानार्थवर्गः
द्रुमप्रभेदमातङ्गकाण्डपुष्पाणि पीलवः ।कृतान्तानेहसोः कालश्चतुर्थेऽपि युगे कलिः ॥
पीलु — एक वृक्ष (पीलू), हाथी, बाण, फूल। काल — यमराज, समय (और काला)। कलि — चौथा युग भी (कलह भी)।
अमरकोश ३.३.२२६ — नानार्थवर्गः
रहः प्रकाशौ वीकाशौ निर्वेशो भृतिभोगयोः ।कृतान्ते पुंसि कीनाशः क्षुद्रकर्षकयोस्त्रिषु ॥
वीकाश — एकान्त, प्रकाश (दोनों)। निर्वेश — वेतन, उपभोग। कीनाश — यमराज (पुं॰); कंजूस, किसान (तीनों लिङ्ग)।
अमरकोश ३.३.२३० — नानार्थवर्गः
नाशः क्षये तिरोधाने जीवितेशः प्रिये यमे ।नृशंसखड्गौ निस्त्रिंशावंशुः सूर्येंशवः कराः ॥
नाश — क्षय, अदृश्य होना। जीवितेश — प्रियतम, यमराज। निस्त्रिंश — क्रूर, तलवार। अंशु — सूर्य; किरणें (बहुवचन)।