🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:29:49 PM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "यमी" के ५ परिणाम

अमरकोश १.१.४५ — स्वर्गवर्गः
प्राप्तिः प्राकाम्यमीशित्वं वशित्वं चाष्ट सिद्धयः ।उमा कात्यायनी गौरी काली हैमवतीश्वरी ॥
प्राप्ति, प्राकाम्य, ईशित्व और वशित्व — (पूर्व चार सहित) ये आठ सिद्धियाँ हैं। पार्वती के नाम — उमा, कात्यायनी, गौरी, काली, हैमवती, ईश्वरी।
अमरकोश १.७.१ — नाट्यवर्गः
निषादर्षभगान्धारषड्जमध्यमधैवताः ।पञ्चमश्चेत्यमी सप्त तन्त्रीकण्ठोत्थिताः स्वराः ॥
निषाद, ऋषभ, गान्धार, षड्ज, मध्यम, धैवत और पंचम — ये सात स्वर हैं, जो वीणा के तारों और कण्ठ से उत्पन्न होते हैं।
अमरकोश १.७.३३ — नाट्यवर्गः
स्त्रीणां विलासबिब्बोकविभ्रमा ललितं तथा ।हेला लीलेत्यमी हावाः क्रियाः शृङ्गारभावजाः ॥
स्त्रियों की शृंगार-भाव से उत्पन्न क्रियाएँ — विलास, बिब्बोक, विभ्रम, ललित, हेला, लीला — ये 'हाव' कहलाती हैं।
अमरकोश २.६.६० — मनुष्यवर्गः
वातकी वातरोगी स्यात्सातिसारोऽतिसारकी ।स्युः क्लिन्नाक्षे चुल्लचिल्लपिल्लाः क्लिन्नेऽक्ष्णि चाप्यमी ॥
वात रोगी — वातकी, वातरोगी। दस्त का रोगी — सातिसार, अतिसारकी। कीचड़ भरी (चिपचिपी) आँखों वाला — चुल्ल, चिल्ल, पिल्ल; ये शब्द ऐसी आँख के लिये भी प्रयुक्त होते हैं।
अमरकोश २.९.२५ — वैश्यवर्गः
शालयः कलमाद्याश्च षष्टिकाद्याश्च पुंस्यमी ।तृणधान्यानि नीवाराः स्त्री गवेधुर्गवेधुका ॥
कलम, साठी आदि धान — शालि (पुं॰)। बिना बोए उगने वाले अनाज (तिन्नी) — तृणधान्य, नीवार। मुनियों का एक जंगली अन्न — गवेधु, गवेधुका (स्त्री॰)।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें