📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "यष्टि" के ८ परिणाम
अमरकोश २.४.८९ — वनौषधिवर्गः
प्रत्यक्पर्णी केशपर्णी किणिही खरमञ्जरी ।हञ्जिका ब्राह्मणी पद्मा भार्गी ब्राह्मणयष्टिका ॥
चिरचिटा के और नाम — प्रत्यक्पर्णी, केशपर्णी, किणिही, खरमंजरी। भारंगी के नाम — हंजिका, ब्राह्मणी, पद्मा, भार्गी, ब्राह्मणयष्टिका —
अमरकोश २.४.१०९ — वनौषधिवर्गः
काला मसूरविदलार्धचन्द्रा कालमेषिका ।मधुकं क्लीतकं यष्टिमधुकं मधुयष्टिका ॥
काली निसोथ के और नाम — काला, मसूरविदला, अर्धचन्द्रा, कालमेषिका। मुलेठी के नाम — मधुक, क्लीतक, यष्टिमधुक, मधुयष्टिका।
अमरकोश २.५.३८ — सिंहादिवर्गः
कोयष्टिकष्टिट्टिभको वर्तको वर्तिकादयः ।गरुत्पक्षच्छदाः पत्रं पतत्रं च तनूरुहम् ॥
(और भेद —) कोयष्टिक, टिटिहरी (टिट्टिभ), वर्तक, वर्तिका (बटेर) आदि। पंख के नाम — गरुत्, पक्ष, छद, पत्र, पतत्र, तनूरुह।
अमरकोश २.६.१०६ — मनुष्यवर्गः
हारो मुक्तावली देवच्छन्दोऽसौ शतयष्टिका ।हारभेदा यष्टिभेदाद्गुच्छगुच्छार्धगोस्तनाः ॥
मोतियों का हार — हार, मुक्तावली। सौ लड़ियों वाला हार — देवच्छन्द। लड़ियों की संख्या से हार के भेद — गुच्छ (32 लड़ी), गुच्छार्ध (24 लड़ी), गोस्तन (4 लड़ी)।
अमरकोश २.६.१०७ — मनुष्यवर्गः
अर्धहारो माणवक एकावल्येकयष्टिका ।सैव नक्षत्रमाला स्यात्सप्तविंशतिमौक्तिकैः ॥
अर्धहार (12 लड़ी), माणवक (10 लड़ी)। एक लड़ी का हार — एकावली। वही 27 मोतियों का हो तो — नक्षत्रमाला।
अमरकोश २.८.७० — क्षत्रियवर्गः
याष्टीकपारश्वधिकौ यष्टिपर्श्वधहेतिकौ ।नैस्त्रिंशिकोऽसिहेतिः स्यात्समौ प्रासिककौन्तिकौ ॥
लाठी चलाने वाला — याष्टीक; फरसा चलाने वाला — पारश्वधिक; तलवार चलाने वाला — नैस्त्रिंशिक, असिहेति; प्रास (भाला) और कुन्त चलाने वाले — प्रासिक, कौन्तिक।
अमरकोश २.१०.३० — शूद्रवर्गः
पिटकः पेटकः पेटा मञ्जूषाथ विहङ्गिका ।भारयष्टिस्तदालम्बि शिक्यं काचोऽथ पादुका ॥
पिटारा/सन्दूक — पिटक, पेटक, पेटा, मंजूषा। बहँगी (कन्धे पर बोझ ढोने की लाठी) — विहंगिका, भारयष्टि। उससे लटकने वाला छींका — शिक्य, काच। जूता/खड़ाऊँ —
अमरकोश ३.५.३८ — लिङ्गादिसङ्ग्रहवर्गः
ऊर्मिर्वराटकः स्वातिर्वर्णको झाटलिर्मनुः ।मूषा सृपाटी कर्कन्धूर्यष्टिः शाटी कटी कुटी ॥
(स्त्री॰/पुं॰ दोनों —) ऊर्मि (लहर), वराटक (कौड़ी), स्वाति (नक्षत्र), वर्णक, झाटलि, मनु, मूषा (घरिया), सृपाटी, कर्कन्धू (बेर), यष्टि (लाठी), शाटी (साड़ी), कटी (कमर), कुटी (झोंपड़ी)।