🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:28:26 AM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "यूप" के ६ परिणाम

अमरकोश २.४.४१ — वनौषधिवर्गः
क्रमुकः पट्टिकाख्यः स्यात्पट्टी लाक्षाप्रसादनः ।तूदस्तु यूपः क्रमुको ब्रह्मण्यो ब्रह्मदारु च ॥
लाल लोध के नाम — क्रमुक, पट्टिकाख्य, पट्टी, लाक्षाप्रसादन। शहतूत के नाम — तूद, यूप, क्रमुक, ब्रह्मण्य, ब्रह्मदारु —
अमरकोश २.७.२० — ब्रह्मवर्गः
वेदिः परिष्कृता भूमिः समे स्थण्डिलचत्वरे ।चषालो यूपकटकः कुम्बा सुगहना वृतिः ॥
(यज्ञ के लिये) सँवारी गई भूमि — वेदि। यज्ञ के लिये संस्कृत भूमि — स्थण्डिल, चत्वर। यूप (यज्ञ-स्तम्भ) का कड़ा — चषाल, यूपकटक। यज्ञशाला का घना घेरा — कुम्बा।
अमरकोश २.७.२१ — ब्रह्मवर्गः
यूपाग्रं तर्म निर्मन्थ्यदारुणि त्वरणिर्द्वयोः ।दक्षिणाग्निर्गार्हपत्याहवनीयौ त्रयोऽग्नयः ॥
यूप का अग्रभाग — तर्म। (मथकर) आग निकालने की लकड़ी — अरणि (पुं॰/स्त्री॰)। दक्षिणाग्नि, गार्हपत्य और आहवनीय — ये तीन (यज्ञ की) अग्नियाँ हैं।
अमरकोश ३.३.१७६ — नानार्थवर्गः
मखेषु यूपखण्डेऽपि स्वरुर्गुह्येऽप्यवस्करः ।आडम्बरस्तूर्यरवे गजेन्द्राणां च गर्जिते ॥
स्वरु — यज्ञ, यूप का टुकड़ा (और वज्र, बाण)। अवस्कर — गुप्तांग भी (मल/कूड़ा भी)। आडम्बर — तुरही/नगाड़े की ध्वनि, हाथियों की चिंघाड़ (और दिखावा)।
अमरकोश ३.५.१९ — लिङ्गादिसङ्ग्रहवर्गः
दृतिसीमन्तहरितो रोमन्थोद्गीथबुद्बुदाः ।कासमर्दोऽर्बुदः कुन्दः फेनस्तूपौ सयूपकौ ॥
(पुल्लिंग —) दृति (मशक), सीमन्त (माँग), हरित, रोमन्थ (जुगाली), उद्गीथ (सामगान), बुद्बुद (बुलबुला), कासमर्द, अर्बुद (गाँठ/दस करोड़), कुन्द, फेन, स्तूप, यूप —
अमरकोश ३.५.३५ — लिङ्गादिसङ्ग्रहवर्गः
कवियं कन्दकार्पासं पारावारं युगन्धरम् ।यूपं प्रग्रीवपात्रीवे यूषं चमसचिक्कसौ ॥
(पुं॰/नपुं॰ दोनों —) कविय (लगाम), कन्द, कार्पास (कपास), पारावार (समुद्र), युगन्धर, यूप, प्रग्रीव (बरामदा), पात्रीव, यूष (दाल का रस), चमस (यज्ञ-पात्र), चिक्कस (जौ का आटा)।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें