🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:19:04 AM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "राई" के ५ परिणाम

अमरकोश २.६.२४ — मनुष्यवर्गः
कानीनः कन्यकाजातः सुतोऽथ सुभगासुतः ।सौभागिनेयः स्यात्पारस्त्रैणेयस्तु परस्त्रियाः ॥
अविवाहित कन्या से उत्पन्न पुत्र — कानीन, कन्यकाजात। सौभाग्यवती (प्रिय पत्नी) का पुत्र — सुभगासुत, सौभागिनेय। पराई स्त्री का पुत्र — पारस्त्रैणेय।
अमरकोश २.६.८८ — मनुष्यवर्गः
व्यामो बाह्वोः सकरयोस्ततयोस्तिर्यगन्तरम् ।ऊर्ध्वविस्तृतदोः पाणिनृमाने पौरुषं त्रिषु ॥
दोनों बाँहें हाथों सहित दोनों ओर फैलाने पर बीच की दूरी — व्याम (पुरसा)। बाँहें ऊपर उठाए खड़े मनुष्य की ऊँचाई का माप — पौरुष (तीनों लिङ्ग)।
अमरकोश २.९.२० — वैश्यवर्गः
क्षवः क्षुताभिजननो राजिका कृष्णिकासुरी ।स्त्रियौ कङ्गुप्रियङ्गू द्वे अतसी स्यादुमा क्षुमा ॥
राई (काली सरसों) — क्षव, क्षुताभिजनन (छींक लाने वाली), राजिका, कृष्णिका, आसुरी। कँगनी — कंगु, प्रियंगु (स्त्री॰)। अलसी — अतसी, उमा, क्षुमा।
अमरकोश २.१०.२२ — शूद्रवर्गः
शुनको भषकः श्वा स्यादलर्कस्तु स योगितः ।श्वा विश्वकद्रुर्मृगयाकुशलः सरमा शुनी ॥
कुत्ते के और नाम — शुनक, भषक (भौंकने वाला), श्वान्। पागल कुत्ता — अलर्क, योगित। शिकार में कुशल कुत्ता — विश्वकद्रु। कुतिया — सरमा, शुनी।
अमरकोश ३.१.३७ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
लोहलः स्यादस्फुटवाग्गर्ह्यवादी तु कद्वदः ।समौ कुवादकुचरौ स्यादसौम्यस्वरोऽस्वरः ॥
अस्पष्ट बोलने वाला — लोहल, अस्फुटवाक्। निन्दनीय बोलने वाला — गर्ह्यवादी, कद्वद। (दूसरों की) बुराई करने वाला — कुवाद, कुचर। कर्कश स्वर वाला — असौम्यस्वर, अस्वर।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें