🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:46:00 AM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "रागा" के ५ परिणाम

अमरकोश १.१०.२५ — वारिवर्गः
मद्गुरस्य प्रिया शृङ्गी दुर्नामा दीर्घकोशिका ।जलाशयो जलाधारस्तत्रागाधजलो ह्रदः ॥
मद्गुर मछली की मादा — शृंगी; जोंक जैसा जलचर — दुर्नामा, दीर्घकोशिका। जलाशय के नाम — जलाशय, जलाधार; उनमें अथाह जल वाला — ह्रद।
अमरकोश २.८.११९ — क्षत्रियवर्गः
प्रग्रहोपग्रहौ बन्द्यां कारा स्याद्बन्धनालये ।पुंसि भूम्न्यसवः प्राणाश्चैवं जीवोऽसुधारणम् ॥
बन्दी — प्रग्रह, उपग्रह, बन्दी। कारागार — कारा, बन्धनालय। प्राण — असवः, प्राणाः (पुं॰, सदा बहुवचन)। जीवन — जीव, असुधारण।
अमरकोश ३.३.८१ — नानार्थवर्गः
वनिता जनितात्यर्थानुरागायां च योषिति ।गुप्तिः क्षितिव्युदासेऽपि धृतिर्धारणधैर्ययोः ॥
वनिता — अत्यन्त प्रेम उपजाने वाली स्त्री (सामान्य स्त्री भी)। गुप्ति — भूमि खोदना (गड्ढा) भी (रक्षा भी)। धृति — धारण करना, धैर्य।
अमरकोश ३.३.१४२ — नानार्थवर्गः
पूर्वोऽन्यलिङ्गः प्रागाह पुम्बहुत्वेऽपि पूर्वजान् ।कुम्भौ घटेभमूर्धांशौ डिम्भौ तु शिशुबालिशौ ॥
पूर्व — विशेष्य के अनुसार लिङ्ग (पहला/पूर्व दिशा); पुं॰ बहुवचन ('पूर्वे') में पूर्वजों को कहता है। कुम्भ — घड़ा, हाथी के मस्तक का भाग (और कुम्भ राशि)। डिम्भ — शिशु, मूर्ख।
अमरकोश ३.३.२५१ — नानार्थवर्गः
दलेऽपि बर्हं निर्बन्धोपरागार्कादयो ग्रहाः ।द्वार्यापीडे क्वाथरसे निर्यूहो नागदन्तके ॥
बर्ह — पत्ता भी (मोरपंख भी)। ग्रह — आग्रह (हठ), ग्रहण (उपराग), सूर्य आदि ग्रह। निर्यूह — द्वार, शिरोभूषण, काढ़ा, खूँटी (दीवार में निकला)।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें