📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "लीव" के ७ परिणाम
अमरकोश २.२.३ — पुरवर्गः
रथ्या प्रतोली विशिखा स्याच्चयो वप्रमस्त्रियाम् ।प्राकारो वरणः सालः प्राचीनं प्रान्ततो वृतिः ॥
गली/सड़क — रथ्या, प्रतोली, विशिखा; खाई की मिट्टी का टीला (परकोटे का आधार) — चय, वप्र (पुं॰/नपुं॰); परकोटा — प्राकार, वरण, साल; चारों ओर की बाड़ — प्राचीन।
अमरकोश २.४.४७ — वनौषधिवर्गः
पिच्छा तु शाल्मलीवेष्टे रोचनः कूटशाल्मलिः ।चिरबिल्वो नक्तमालः करजश्च करञ्जके ॥
सेमल का गोंद — पिच्छा; काला सेमल — रोचन, कूटशाल्मलि; करंज के नाम — चिरबिल्व, नक्तमाल, करज, करंजक।
अमरकोश २.४.८३ — वनौषधिवर्गः
जीवन्तिका सोमवल्ली विशल्या मधुपर्ण्यपि ।मूर्वा देवी मधुरसा मोरटा तेजनी स्रवा ॥
गिलोय के और नाम — जीवन्तिका, सोमवल्ली, विशल्या, मधुपर्णी। मरोड़फली (मूर्वा) के नाम — मूर्वा, देवी, मधुरसा, मोरटा, तेजनी, स्रवा —
अमरकोश २.४.११३ — वनौषधिवर्गः
कदली वारणबुसा रम्भा मोचांशुमत्फला ।काष्ठीला मुद्गपर्णी तु काकमुद्गा सहेत्यपि ॥
केले के नाम — कदली, वारणबुसा, रम्भा, मोचा, अंशुमत्फला, काष्ठीला। मुगवन (जंगली मूँग) — मुद्गपर्णी, काकमुद्गा, सहा।
अमरकोश २.५.३० — सिंहादिवर्गः
दंशी तज्जातिरल्पा स्याद्गन्धोली वरटा द्वयोः ।भृङ्गारी झीरुका चीरी झिल्लिका च समा इमाः ॥
छोटा डाँस — दंशी; ततैया — गन्धोली, वरटा (पुं॰/स्त्री॰); झींगुर — भृंगारी, झीरुका, चीरी, झिल्लिका (समानार्थक)।
अमरकोश २.९.६० — वैश्यवर्गः
त्रिष्वाशितङ्गवीनं तद्गावो यत्राशिताः पुरा ।उक्षा भद्रो बलीवर्द ऋषभो वृषभो वृषः ॥
जहाँ पहले गायें चरी हों, वह स्थान — आशितंगवीन (तीनों लिङ्ग)। बैल/साँड़ — उक्षा, भद्र, बलीवर्द, ऋषभ, वृषभ, वृष —
अमरकोश ३.५.३ — लिङ्गादिसङ्ग्रहवर्गः
नाम विद्युन्निशावल्लीवीणादिग्भूनदीह्रियाम् ।अदन्तैर्द्विगुरेकार्थो न स पात्रयुगादिभिः ॥
बिजली, रात, लता, वीणा, दिशा, भूमि, नदी और लज्जा के नाम (पर्याय) स्त्रीलिङ्ग होते हैं। अकारान्त शब्दों से बना समाहार-द्विगु स्त्रीलिङ्ग (त्रिलोकी), पर 'पात्र', 'युग' आदि से बना नहीं (पंचपात्रम्)।