🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:19:27 AM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "वाङ्" के ६ परिणाम

अमरकोश १.६.९ — शब्दादिवर्गः
विवादो व्यवहारः स्यादुपन्यासस्तु वाङ्मुखम् ।उपोद्धात उदाहारः शपनं शपथः पुमान् ॥
मुकदमा/विवाद — विवाद, व्यवहार; बात का आरम्भ — उपन्यास, वाङ्मुख; भूमिका — उपोद्घात, उदाहार; सौगन्ध — शपन, शपथ (पुं॰)।
अमरकोश १.७.१७ — नाट्यवर्गः
अङ्गहारोऽङ्गविक्षेपो व्यञ्जकाभिनयौ समौ ।निर्वृत्ते त्वङ्गसत्त्वाभ्यां द्वे त्रिष्वाङ्गिकसात्त्विके ॥
नृत्य की अंग-गति — अंगहार, अंगविक्षेप; भाव प्रकट करना — व्यंजक, अभिनय (समानार्थक)। शरीर के अंगों से किया गया अभिनय 'आंगिक' और मन (सत्त्व) से उत्पन्न 'सात्त्विक' कहलाता है (दोनों तीनों लिङ्गों में)।
अमरकोश २.४.१४२ — वनौषधिवर्गः
जीवन्ती जीवनी जीवा जीवनीया मधुस्रवा ।कूर्चशीर्षो मधुरकः शृङ्गह्रस्वाङ्गजीवकाः ॥
जीवन्ती के नाम — जीवन्ती, जीवनी, जीवा, जीवनीया, मधुस्रवा। जीवक औषधि के नाम — कूर्चशीर्ष, मधुरक, शृंग, ह्रस्वांग, जीवक।
अमरकोश २.५.२२ — सिंहादिवर्गः
काके तु करटारिष्टबलिपुष्टसकृत्प्रजाः ।ध्वाङ्क्षात्मघोषपरभृद्बलिभुग्वायसा अपि ॥
कौवे के नाम — काक, करट, अरिष्ट, बलिपुष्ट, सकृत्प्रज, ध्वांक्ष, आत्मघोष, परभृत्, बलिभुज्, वायस।
अमरकोश ३.१.३३ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
स्वप्नक्शयालुर्निद्रालुर्निद्राणशयितौ समौ ।पराङ्मुखः पराचीनः स्यादवाङप्यधोमुखः ॥
सोने के स्वभाव वाला — स्वप्नज्, शयालु, निद्रालु। सोया हुआ — निद्राण, शयित। मुँह फेरे हुए — पराङ्मुख, पराचीन। नीचे मुँह वाला — अवाङ्, अधोमुख।
अमरकोश ३.३.२३२ — नानार्थवर्गः
काकमत्स्यात्खगौ ध्वाङ्क्षौ कक्षौ च तृणवीरुधौ ।अभीषुः प्रग्रहे रश्मौ प्रैषः प्रेषणमर्दने ॥
ध्वांक्ष — कौआ, मछली खाने वाला पक्षी (बगुला)। कक्ष — सूखी घास, लता (और काँख, कमरा)। अभीषु — लगाम, किरण। प्रैष — भेजना, मसलना (कष्ट देना)।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें