🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:45:13 PM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "वाणि" के ९ परिणाम

अमरकोश २.६.११३ — मनुष्यवर्गः
अनाहतं निष्प्रवाणि तन्त्रकं च नवाम्बरे ।तत्स्यादुद्गमनीयं यद्धौतयोर्वस्त्रयोर्युगम् ॥
नया (बिना पहना) वस्त्र — अनाहत, निष्प्रवाणि, तन्त्रक। धुले हुए दो वस्त्रों का जोड़ा — उद्गमनीय।
अमरकोश २.९.१ — वैश्यवर्गः
ऊरव्या ऊरुजा अर्या वैश्या भूमिस्पृशो विशः ।आजीवो जीविका वार्ता वृत्तिर्वर्तनजीवने ॥
वैश्य के नाम — ऊरव्य, ऊरुज, अर्य, वैश्य, भूमिस्पृश्, विश्। जीविका — आजीव, जीविका, वार्ता, वृत्ति, वर्तन, जीवन।
अमरकोश २.९.२ — वैश्यवर्गः
स्त्रियां कृषिः पाशुपाल्यं वाणिज्यं चेति वृत्तयः ।सेवा श्ववृत्तिरनृतं कृषिरुञ्छशिलं त्वृतम् ॥
खेती (स्त्री॰), पशुपालन और व्यापार — ये (वैश्य की) वृत्तियाँ हैं। सेवा (नौकरी) — श्ववृत्ति। खेती — अनृत। खेत में गिरे दाने चुनकर जीना — उञ्छशिल, ऋत।
अमरकोश २.९.७९ — वैश्यवर्गः
वैदेहकः सार्थवाहो नैगमो वाणिजो वणिक् ।पण्याजीवो ह्यापणिकः क्रयविक्रयिकश्च सः ॥
व्यापारी — वैदेहक, सार्थवाह, नैगम, वाणिज, वणिक्, पण्याजीव, आपणिक, क्रयविक्रयिक।
अमरकोश २.९.८० — वैश्यवर्गः
विक्रेता स्याद्विक्रयिकः क्रायकक्रयिकौ समौ ।वाणिज्यं तु वणिज्या स्यान्मूल्यं वस्नोऽप्यवक्रयः ॥
बेचने वाला — विक्रेता, विक्रयिक। ख़रीदने वाला — क्रायक, क्रयिक। व्यापार — वाणिज्य, वणिज्या। दाम — मूल्य, वस्न, अवक्रय।
अमरकोश २.१०.२८ — शूद्रवर्गः
पुंसि वेमा वायदण्डः सूत्राणि नरि तन्तवः ।वाणिर्व्यूतिः स्त्रियौ तुल्ये पुस्तं लेप्यादिकर्मणि ॥
करघे का डण्डा — वेमन् (पुं॰), वायदण्ड। धागे — सूत्र, तन्तु (पुं॰)। बुनाई — वाणि, व्यूति (स्त्री॰)। लेप-मिट्टी आदि से बनी (मूर्ति आदि) कृति — पुस्त।
अमरकोश ३.१.६ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
स्युर्वदान्यस्थूललक्ष्यदानशौण्डा बहुप्रदे ।जैवातृकः स्यादायुष्मानन्तर्वाणिस्तु शास्त्रवित् ॥
बहुत दान देने वाला — वदान्य, स्थूललक्ष्य, दानशौण्ड, बहुप्रद। दीर्घायु — जैवातृक, आयुष्मान्। शास्त्र-ज्ञाता — अन्तर्वाणि, शास्त्रवित्।
अमरकोश ३.३.८२ — नानार्थवर्गः
बृहती क्षुद्रवार्ताकी छन्दोभेदे महत्यपि ।वासिता स्त्री करिण्योश्च वार्ता वृत्तौ जनश्रुतौ ॥
बृहती — कटेरी (छोटा बैंगन), एक छन्द (36 अक्षर), बड़ी। वासिता — स्त्री, हथिनी। वार्ता — जीविका (कृषि-व्यापार), लोक-चर्चा (समाचार)।
अमरकोश ३.३.११९ — नानार्थवर्गः
इनः सूर्ये प्रभौ राजा मृगाङ्के क्षत्रिये नृपे ।वाणिन्यौ नर्तकीदूत्यौ स्रवन्त्यामपि वाहिनी ॥
इन — सूर्य, स्वामी। राजा — चन्द्रमा, क्षत्रिय, नृप। वाणिनी — नर्तकी, दूती (और चतुर स्त्री)। वाहिनी — नदी भी (सेना भी)।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें