📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "वासि" के ८ परिणाम
अमरकोश १.५.१२ — धीवर्गः
समाकर्षी तु निर्हारी सुरभिर्घ्राणतर्पणः ।इष्टगन्धः सुगन्धिः स्यादामोदी मुखवासनः ॥
दूर तक खिंचने वाली गन्ध — समाकर्षी, निर्हारी; प्रिय सुगन्ध के नाम — सुरभि, घ्राणतर्पण, इष्टगन्ध, सुगन्धि; मुँह को सुवासित करने वाली वस्तु (पान आदि) — आमोदी।
अमरकोश २.६.९ — मनुष्यवर्गः
समाः स्नुषाजनीवध्वश्चिरिण्टी तु सुवासिनी ।इच्छावती कामुका स्याद्वृषस्यन्ती तु कामुकी ॥
बहू (पुत्र की पत्नी) — स्नुषा, जनी, वधू। पिता के घर रहने वाली युवती — चिरिण्टी, सुवासिनी। (धन आदि की) इच्छा वाली — इच्छावती, कामुका; कामातुर स्त्री — वृषस्यन्ती, कामुकी।
अमरकोश २.६.१३५ — मनुष्यवर्गः
चूर्णानि वासयोगाः स्युर्भावितं वासितं त्रिषु ।संस्कारो गन्धमाल्याद्यैर्यः स्यात्तदधिवासनम् ॥
सुगन्धित चूर्ण — चूर्ण, वासयोग। सुगन्ध से बसाया हुआ — भावित, वासित (तीनों लिङ्ग)। गन्ध, माला आदि से किया गया संस्कार — अधिवासन।
अमरकोश २.७.१३ — ब्रह्मवर्गः
छात्रान्तेवासिनौ शिष्ये शैक्षाः प्राथमकल्पिकाः ।एकब्रह्मव्रताचारा मिथः सब्रह्मचारिणः ॥
शिष्य — छात्र, अन्तेवासी, शिष्य। नया-नया पढ़ने वाला — शैक्ष, प्राथमकल्पिक। एक ही वेद-व्रत का साथ पालन करने वाले — सब्रह्मचारी (सहपाठी)।
अमरकोश २.९.४५ — वैश्यवर्गः
स्यात्तेमनं तु निष्ठानं त्रिलिङ्गा वासितावधेः ।शूलाकृतं भटित्रं स्याच्छूल्यमुख्यं तु पैठरम् ॥
कढ़ी/व्यंजन (दही आदि से बना) — तेमन, निष्ठान। (आगे 'वासित' तक के शब्द तीनों लिङ्गों में।) सलाख़ पर भुना — शूलाकृत, भटित्र, शूल्य। हाँडी में पका — उख्य, पैठर।
अमरकोश २.९.४७ — वैश्यवर्गः
चिक्कणं मसृणं स्निग्धं तुल्ये भावितवासिते ।आपक्वं पौलिरभ्यूषो लाजाः पुंभूम्नि चाक्षताः ॥
चिकना — चिक्कण, मसृण, स्निग्ध। (हींग आदि की) सुगन्ध से बसाया — भावित, वासित। अधपकी रोटी — आपक्व, पौलि, अभ्यूष। धान की खील — लाजाः; अखण्डित चावल — अक्षताः (दोनों पुं॰, बहुवचन)।
अमरकोश २.१०.२० — शूद्रवर्गः
निषादश्वपचावन्तेवासिचाण्डालपुक्कसाः ।भेदाः किरातशबरपुलिन्दा म्लेच्छजातयः ॥
चाण्डाल के और नाम — निषाद, श्वपच, अन्तेवासी, चाण्डाल, पुक्कस। किरात, शबर, पुलिन्द — ये वनवासी (म्लेच्छ) जातियों के भेद हैं।
अमरकोश ३.३.८२ — नानार्थवर्गः
बृहती क्षुद्रवार्ताकी छन्दोभेदे महत्यपि ।वासिता स्त्री करिण्योश्च वार्ता वृत्तौ जनश्रुतौ ॥
बृहती — कटेरी (छोटा बैंगन), एक छन्द (36 अक्षर), बड़ी। वासिता — स्त्री, हथिनी। वार्ता — जीविका (कृषि-व्यापार), लोक-चर्चा (समाचार)।